Vlaanderen trekt de komende jaren bijna 26 miljoen euro uit om de waterhuishouding in de Dendervallei grondig te herstellen. Met het project Reshape-D wil de Vlaamse overheid de regio beter beschermen tegen zowel langdurige droogte als wateroverlast. Daarbij krijgen natte natuur, natuurlijke waterlopen en overstromingsgebieden opnieuw meer ruimte. Ook in Zandbergen, op het grondgebied van Geraardsbergen, staan belangrijke ingrepen op het programma. Zo wordt de Rijt er vijf kilometer langer en krijgt de waterloop een nieuwe aansluiting op de Molenbeek.
Het project is officieel van start gegaan en loopt tot de zomer van 2032. Het totale budget bedraagt 25,8 miljoen euro. Daarvan wordt 8,45 miljoen euro gefinancierd door het Europese LIFE-programma. Ook de Vlaamse Blue Deal, het beleid waarmee de Vlaamse Regering de strijd tegen droogte, overstromingen en problemen met de waterkwaliteit aangaat, ondersteunt een aantal deelprojecten.
Water opnieuw de ruimte geven
De Dender loopt door een heuvelachtig landschap. Dat zorgt ervoor dat hevige regenval op korte tijd grote hoeveelheden water naar de lagergelegen valleien kan doen stromen. Het gevolg is een verhoogd risico op overstromingen. Tijdens langdurige droge periodes doet zich dan weer het tegenovergestelde probleem voor: er blijft onvoldoende grond- en oppervlaktewater beschikbaar.
Met Reshape-D wil Vlaanderen die problematiek structureel aanpakken door de natuurlijke sponswerking van de bodem te herstellen. Gezonde valleibodems kunnen tijdens natte periodes grote hoeveelheden water opnemen en die vervolgens langer vasthouden wanneer het droger wordt. Op die manier moet het landschap opnieuw een belangrijke rol spelen in het opvangen en beheren van water.
“We moeten water opnieuw de ruimte geven waar dat kan”, zegt Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V). “Door de Dendervallei te herstellen en water langer vast te houden, maken we de streek beter bestand tegen zowel droogte als wateroverlast. Tegelijk geven we de natuur opnieuw meer kansen.”
In samenwerking met verschillende partners wil Vlaanderen ongeveer 800 hectare natte natuur en overstromingsgebied realiseren. Dat gebeurt onder meer door valleibodems te herstellen, te ontharden en plaatselijk af te graven. Ook grachten worden aangepakt, zodat ze water beter kunnen vasthouden. Daarnaast worden beken opnieuw voorzien van natuurlijke kronkels en worden bestaande, onderbroken verbindingen tussen waterlopen en natuurgebieden hersteld.
De ingrepen moeten niet alleen de waterhuishouding verbeteren, maar ook de biodiversiteit versterken. Door waterlopen opnieuw natuurlijker in te richten, ontstaan er meer leefgebieden voor planten en dieren.
Twee pilootgebieden krijgen bijzondere aandacht
Binnen Reshape-D worden de maatregelen op grotere schaal uitgewerkt in twee pilootgebieden. Het eerste omvat de vallei van de Molenbeek en de Rijt tussen Zandbergen in Geraardsbergen en Appelterre in Ninove. Het tweede pilootgebied ligt in de Bellebeekvallei, op de grens van Liedekerke en Affligem.
Vooral in Zandbergen staan opvallende veranderingen op stapel. Daar krijgt de Molenbeek een aansluiting op de Rijt. Die waterloop wordt daardoor maar liefst vijf kilometer langer en zal voortaan parallel met de Dender door de Meersen stromen.
Om de waterafvoer en de natuurlijke waterstroming te verbeteren, komt er ook een nieuwe natuurvriendelijke koker onder de spoorweg. Daardoor kan er meer water in de vallei worden vastgehouden en moet het risico op wateroverlast voor woningen in de omgeving afnemen.
Ook het grondwater krijgt bijzondere aandacht. Het opborrelende grondwater moet langer in de Meersen kunnen blijven. Dat gebeurt onder meer door bestaande grachten ondieper te maken of te dempen en door stuwen te plaatsen. Zo wordt vermeden dat het water te snel uit het gebied verdwijnt. De maatregelen moeten ervoor zorgen dat de vallei opnieuw meer water kan bergen en tegelijk een aantrekkelijker leefgebied wordt voor planten en dieren.
Ook Bellebeekvallei krijgt een grondige herinrichting
Het tweede pilootgebied bevindt zich in de vallei van de Bellebeek, waar overstromingen eveneens regelmatig voor problemen zorgen. Ook daar wordt ingezet op een combinatie van waterbeheer en natuurherstel.
Onder de Driesstraat wordt een nieuwe koker aangelegd, met een aangepaste doorgang voor kleine dieren. Aan de monding van de beek wordt bovendien een moerasgebied het hele jaar door van water voorzien met gezuiverd rioolwater. Daarnaast krijgt de Bellebeek opnieuw verschillende natuurlijke meanders, waardoor de waterloop meer ruimte krijgt om op een natuurlijke manier door het landschap te stromen. Met die ingrepen wil Vlaanderen de overstromingsschade in Liedekerke, Affligem, Ternat en Dilbeek zoveel mogelijk beperken.
Samenwerking met lokale partners en inwoners
Reshape-D is een omvangrijk samenwerkingsproject waarbij Vlaamse overheden en verschillende organisaties de handen in elkaar slaan met lokale besturen, landbouwers, natuurorganisaties, bedrijven en inwoners.
Naast de concrete werken op het terrein wordt ook sterk ingezet op overleg en betrokkenheid. Via infosessies, workshops, terreinbezoeken en participatietrajecten krijgen de verschillende betrokkenen de kans om mee na te denken over de toekomst van hun omgeving.
De ervaringen die in de twee pilootgebieden worden opgedaan, moeten bovendien waardevolle kennis opleveren voor toekomstige projecten in andere Vlaamse valleien en zelfs in andere Europese regio’s.
Met een investering van 25,8 miljoen euro kiest Vlaanderen dus voor een langetermijnaanpak waarbij waterbeheer, natuurherstel en bescherming van woningen hand in hand moeten gaan. De ambitie is duidelijk: de Dendervallei opnieuw meer laten functioneren zoals een natuurlijk valleilandschap, met voldoende ruimte om water op te vangen wanneer het overvloedig aanwezig is en het vast te houden wanneer de droogte toeslaat.
