Van 9 november 2026 tot en met 8 januari 2027 loopt een openbaar onderzoek over het geplande peilbesluit voor de Kalkense Vaart in Wichelen. Met dat besluit wil de Vlaamse overheid het waterbeheer in de Kalkense Meersen aanpassen aan de gevolgen van de klimaatverandering. Het nieuwe systeem moet verdroging tegengaan, meer water bufferen en het risico op wateroverlast beperken. Tegelijk wordt rekening gehouden met de natuurdoelstellingen en het bestaande landgebruik.
De neerslagpatronen veranderen en Vlaanderen krijgt steeds vaker te maken met periodes van droogte en hevige regenval. Ook de Kalkense Meersen moeten beter voorbereid worden op die evolutie. Daarom wordt een juridisch onderbouwd peilbesluit uitgewerkt waarin vastligt hoe de waterstanden in het gebied in de toekomst geregeld zullen worden.
De Kalkense Vaart werd in 2023 geselecteerd als een van de 26 prioritaire gebieden in Vlaanderen waarvoor een dergelijk peilbesluit wordt opgesteld. Aanleiding is de vaststelling dat het bestaande watersysteem onder druk staat. Een beter afgestemd waterbeheer moet ervoor zorgen dat water langer wordt vastgehouden, de gevolgen van extreme weersomstandigheden worden opgevangen en de natuurdoelstellingen in het gebied haalbaar blijven.
Twee zones met een eigen waterbeheer
Het voorgestelde peilbesluit deelt de Kalkense Meersen op in twee afzonderlijke peilzones. Voor elk gebied worden specifieke waterpeilen en regelingen vastgelegd, afgestemd op de aanwezige natuur en de gewenste ontwikkeling van het landschap.
In de peilzone Kalkenvaart ligt de nadruk op het creëren van geschikte leefomstandigheden voor weidevogels en de kwartelkoning. Daarvoor zijn regelmatige overstromingen tijdens de winter en het voorjaar noodzakelijk. Tijdens de zomermaanden moet het grondwater voldoende hoog blijven om uitdroging te voorkomen.
De lagergelegen kom van de Kalkense Meersen kan bovendien een belangrijke rol spelen als opvanggebied voor water dat afkomstig is uit hoger gelegen gebieden. Zo kan het gebied meer water vasthouden en bijdragen aan een betere buffering.
Om dat mogelijk te maken, is een aanpassing van de bestaande infrastructuur nodig. Momenteel wordt het waterpeil in deze zone geregeld met een verouderd pompgemaal. Die installatie laat niet toe om de gewenste waterstanden nauwkeurig genoeg in te stellen. Daarom wordt ze vervangen door een nieuwe uitwateringsconstructie.
Ook de impact op de landbouw wordt meegenomen in het plan. In deze zone ligt slechts een beperkte oppervlakte landbouwgrond. Die percelen bevinden zich op hoger gelegen terrein en zouden volgens de plannen geen negatieve gevolgen ondervinden van de gewijzigde waterpeilen. De situatie zal wel opgevolgd worden via monitoring, zodat indien nodig nog bijsturing mogelijk is.
Scherenmeersen wordt natter moerasgebied
De tweede zone, de Scherenmeersen, krijgt een andere invulling. Hier wordt gestreefd naar de ontwikkeling van een moerasgebied met rietland en open water. Daarmee wil men geschikte leefgebieden creëren voor beschermde vogelsoorten zoals de roerdomp en het porseleinhoen.
Beide soorten zijn afhankelijk van een natte omgeving met relatief hoge en stabiele waterstanden. Het toekomstige peilbeheer wordt dan ook afgestemd op de specifieke vereisten van deze habitats.
Om de vernatting gecontroleerd te kunnen uitvoeren, zijn bijkomende ingrepen voorzien. Zo worden vistrappen en een dijk aangelegd. Die moeten ervoor zorgen dat de waterstanden in de Scherenmeersen gericht verhoogd kunnen worden, zonder dat de omliggende gebieden daarvan hinder ondervinden.
Inwoners kunnen opmerkingen indienen
Het openbaar onderzoek loopt van maandag 9 november 2026 tot en met vrijdag 8 januari 2027. Tijdens die periode kunnen geïnteresseerden de plannen inkijken en hun opmerkingen of bezwaren over het voorgestelde peilbesluit kenbaar maken.
Meer informatie over het project, de achterliggende plannen en de concrete maatregelen is terug te vinden in de bijgevoegde documenten en op de website van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). Daar werd ook een digitaal inspraakformulier voorzien waarmee betrokkenen hun opmerkingen kunnen bezorgen.
