Onder een helderblauwe hemel vond op gisteren 23 mei de jaarlijkse herdenking van de Slag om Gijzenzele-Kwatrecht plaats. Het vredige dorpsbeeld van vandaag staat in schril contrast met wat zich hier in mei 1940 afspeelde. Waar nu stilte, verbondenheid en respect overheersen, was Gijzenzele destijds het toneel van hevige gevechten, verwoesting, angst en menselijk leed.
De plechtigheden in Kwatrecht en Gijzenzele groeiden opnieuw uit tot intense momenten van herinnering en bezinning. De herdenking kwam tot stand dankzij de samenwerking tussen de lokale besturen van Oosterzele en Wetteren, het Gijzels Genootschap van de Kerkuil, de Koninklijke Fanfare Voor God en Vlaanderen en Defensie. Tal van inwoners, vertegenwoordigers van verenigingen, militairen, politici en jongeren verzamelden zich om eer te betonen aan de slachtoffers van de strijd aan het Bruggenhoofd Gent.
De bloemenhulde, de toespraken en de aangrijpende Last Post maakten diepe indruk op de aanwezigen. De herdenking groeide opnieuw uit tot een krachtig teken van respect, bewustzijn en verbondenheid. Tegelijk was het een oproep om de geschiedenis te blijven doorgeven aan toekomstige generaties.
Laatste ooggetuigen verdwijnen
Een bijzonder beklijvende toespraak kwam van schepen van Erfgoed Ruben De Gusseme (Voluit). Hij verwees daarbij naar zijn overleden grootmoeder, die jarenlang een van de laatste levende ooggetuigen van de gebeurtenissen was.
“Vorig jaar bracht ik u de ooggetuigenis van mijn grootmoeder. Meme’ke is niet meer, ze bereikte de gezegende leeftijd van 98 jaar en overleed vorig jaar op 3 september. Ze geldt als één van de laatste ooggetuigen van de slag om de Scheldestelling, ze was de allerlaatste ooggetuige van de gevechten op en rond de Ginstberg.”
Met haar overlijden verdween volgens De Gusseme opnieuw een stem die uit eigen ervaring kon vertellen over de gruwel van oorlog. Een stem die wist “hoe de aarde beefde, hoe huizen brandden, hoe angst rook, en hoe jonge mannen hier geleden hebben.”
Daarmee benadrukte hij de enorme waarde van herdenkingen zoals deze. Nu levende getuigen stilaan verdwijnen, rust de verantwoordelijkheid steeds meer op de gemeenschap zelf om het verhaal te blijven vertellen.
De hel breekt los in mei 1940
Tijdens zijn historische uiteenzetting bracht Ruben De Gusseme de aanwezigen terug naar de dramatische meidagen van 1940. Op 10 mei valt Nazi-Duitsland België, Nederland en Luxemburg binnen. In razend tempo rukken de Duitse troepen op en worden Belgische stellingen één voor één onder de voet gelopen.
De mannen van het Zesde Linie worden naar het Bruggenhoofd Gent gestuurd. Na drie opeenvolgende nachtmarsen bereiken zij op 19 mei rond zonsopgang Gijzenzele. De soldaten zijn uitgeput, uitgehongerd en sterk uitgedund, maar allerminst gebroken.
In allerijl bouwen zij verdedigingsstellingen uit. Woningen worden omgevormd tot versterkte schuttersposten en allerlei werktuigen worden gevorderd bij landbouwers en burgers om de verdediging te versterken. Toch ontbreekt het aan zware wapens en antitankversperringen.
Eén belangrijke troef hebben de Belgische troepen echter wel: kolonel stafbrevethouder Henri Godeau, die mee het Bruggenhoofd Gent ontwierp. Onder zijn leiding wordt een indrukwekkende verdediging uitgebouwd.
Vanaf 20 mei barst de strijd volledig los. De voorposten in Oosterzele worden snel overrompeld. Duitse infanterie rukt op richting Gijzenzele onder bescherming van vlammenwerpers. Ook via de steenweg naar Landskouter proberen Duitse troepen door te breken.
De bunkers van het Weerstandsnest Betsberg openen het vuur met alles wat ze hebben. Twee nachten lang zien majoor Maelfait en zijn mannen hoe de hemel boven Gijzenzele wordt verlicht door beschietingen, lichtgranaten en lichtspoormunitie.
Drie dagen van terreur en vernieling
Drie dagen lang krijgt Gijzenzele zware bombardementen te verwerken van artillerie en Stuka-duikbommenwerpers. De beruchte sirenes van de duikbommenwerpers zaaien doodsangst onder soldaten en burgers.
Bunkers worden herhaaldelijk veroverd en opnieuw heroverd. De gevechten zijn bijzonder hevig, maar de Belgische linie houdt stand. Vanuit de Meerstraat volgt een tweede aanval op de Betsberg, maar ook die wordt afgeslagen dankzij hevig artillerievuur vanuit Lemberge. “Weerstandsnest Betsberg is oninneembaar,” klonk het tijdens de toespraak.
Uiteindelijk trekt het Belgisch leger zich in de nacht van 22 op 23 mei terug op de Leiestelling. In het schijnsel van een brandend Gijzenzele wordt het Bruggenhoofd Gent opgegeven. Niemand blijft nog achter om de brandende huizen te blussen. Het dorp blijft zwaar verwoest achter.
Hoewel de oorlog van 1940 aantoonde hoe kwetsbaar vaste verdedigingslinies waren geworden in moderne oorlogsvoering, bewees het Bruggenhoofd Gent volgens De Gusseme wel degelijk zijn strategische waarde. Het Duitse leger leed zware verliezen en meer dan duizend soldaten konden niet langer ingezet worden.
Jongeren centraal tijdens twintigste editie
Deze twintigste editie van de herdenking kreeg een bijzondere betekenis doordat voor het eerst ook de kindergemeenteraad werd uitgenodigd. Volgens Ruben De Gusseme gebeurde dat niet toevallig. “Herdenken is immers niet alleen achteromkijken. Herdenken is ook doorgeven.”
Hij richtte zich rechtstreeks tot de kinderen van Gijzenzele en de leden van de kindergemeenteraad. Daarbij verwees hij naar een uitspraak van oud-senator en voormalig Oostfronter Oswald Van Ooteghem, die ooit zei dat “de mens zichzelf niet maakt, hij wordt gemaakt en is het product van zijn omgeving.”
De Gusseme gebruikte die uitspraak als waarschuwing voor jongeren om kritisch te blijven nadenken en zich niet te laten meeslepen door haat, extremisme of onverdraagzaamheid. “Laat niemand in jullie plaats denken. Laat haat nooit gemakkelijker worden dan verdraagzaamheid. Kom moedig op voor de zwakkeren wanneer je onrecht ziet, en respecteer diegenen die anders denken en zijn.”
Hij riep de jongeren op om het verhaal van de jongens van het Zesde Linie verder te vertellen aan ouders, vrienden, leerkrachten en familieleden. “Met de glimlach lieten zij hun leven, hun heden en hun toekomst achter op Oosterzeelse bodem. Daarom zullen wij hen blijven herdenken, daarvoor blijven wij hen diep dankbaar.”
Burgemeester Orville Cottenie trekt parallellen met conflicten vandaag
Ook burgemeester Orville Cottenie bracht een bijzonder krachtige en emotionele toespraak. Hij benadrukte hoe moeilijk het vandaag nog te vatten is dat dit rustige dorp ooit het decor vormde van hevige gevechten. “Vandaag zien wij een vredig dorp. Een kerk. Een plein. Mensen die samenkomen in stilte, respect en verbondenheid. Maar in mei 1940 was dit geen rustige plek.”
Hij herinnerde eraan dat Belgische soldaten hier standhielden tegen een overmacht en dat hun moed voor altijd deel zal uitmaken van de lokale geschiedenis. Toch ging zijn toespraak verder dan enkel het verleden. Cottenie trok nadrukkelijk de link met de conflicten die vandaag wereldwijd woeden. “In Oekraïne. In het Midden-Oosten. In Soedan. En op zoveel andere plaatsen.”
Volgens de burgemeester lijken de beelden die vandaag via televisie en smartphones binnenkomen soms ver weg, maar tonen ze exact dezelfde menselijke tragedie als die van 1940: dorpen die verwoest worden, gezinnen die uiteen vallen en burgers die de zwaarste prijs betalen. “Ook daar zijn het gewone mensen die op een dag wakker worden in een wereld die niet meer dezelfde is.”
“Vrede begint ook hier”
De burgemeester benadrukte dat herdenken veel meer is dan terugblikken op het verleden. Het is volgens hem vooral een opdracht voor de toekomst. “Vrede begint ook hier. In onze gemeente. In onze straat. In onze scholen. In onze verenigingen. In onze gezinnen. Aan onze keukentafel.”
Volgens Cottenie ontstaat vrede waar mensen naar elkaar luisteren, waar respect centraal staat en waar verschillen niet leiden tot haat of verdeeldheid. Hij noemde het daarom essentieel om kinderen en kleinkinderen te blijven vertellen wat hier gebeurde, niet om angst aan te wakkeren, maar om hen bewust te maken van de enorme waarde van vrijheid en vrede.
Tegelijk bracht hij ook een boodschap van hoop. “Zolang mensen blijven samenkomen om te herdenken, is er hoop. Zolang vrijwilligers zich inzetten om deze geschiedenis levend te houden, is er hoop. Zolang jongeren luisteren naar het verhaal van vroeger, is er hoop.”
Dank aan organisatoren en vrijwilligers
Tijdens zijn toespraak sprak burgemeester Cottenie ook zijn uitdrukkelijke dank uit aan iedereen die de herdenking mogelijk maakte: de organisatoren in Kwatrecht en Gijzenzele, Defensie, de lokale besturen van Wetteren en Oosterzele, de Koninklijke Fanfare Voor God en Vlaanderen, het Gijzels Genootschap van de Kerkuil, de sprekers en de vele vrijwilligers.
Bijzondere woorden van appreciatie gingen ook naar schepen Ruben De Gusseme, die volgens de burgemeester met grote passie het oorlogsverleden blijft doorgeven aan nieuwe generaties.
Besluit
De twintigste herdenking van de Slag om Gijzenzele-Kwatrecht werd veel meer dan een traditionele plechtigheid. Het werd een intense dag van herinnering, bezinning en verbondenheid. Terwijl de laatste ooggetuigen verdwijnen, groeit het besef dat het bewaren van deze geschiedenis een gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt.
De verhalen van moed, opoffering en menselijk leed blijven ook vandaag bijzonder actueel in een wereld waar oorlog opnieuw dichtbij lijkt te komen. De plechtigheden maakten duidelijk dat vrede nooit vanzelfsprekend is en dat herdenken noodzakelijk blijft om vrijheid, verdraagzaamheid en menselijkheid te beschermen.
In Gijzenzele werd opnieuw bewezen dat een klein dorp een groot symbool kan zijn. Een symbool van herinnering, van dankbaarheid en vooral van hoop. Want zoals burgemeester Cottenie het treffend verwoordde: “Daar groeit vrede.”
