Ondanks een algemeen verbod op het gebruik van asbest sinds 2001, blijft het kankerverwekkende materiaal een hardnekkig en reëel gevaar voor de volksgezondheid. Ook in Lede is asbest nog steeds aanwezig in tal van gebouwen, zowel in privébezit als in eigendom van de gemeente en het OCMW. Tijdens de gemeenteraad van gisteren vroeg Groen Lede dat het gemeentebestuur zijn verantwoordelijkheid zou nemen en zich formeel zou engageren om tegen 2040 een asbestveilige gemeente te worden, conform de aanbevelingen van OVAM. Dat voorstel botste echter op een duidelijke weigering van de meerderheid en werd uiteindelijk afgewezen, wat het asbestdebat in Lede opnieuw scherp op de agenda zette.
Asbest: een sluipend en groeiend risico.
Asbest staat al jarenlang bekend als een ernstig gezondheidsrisico. Blootstelling aan asbestvezels kan leiden tot zware aandoeningen zoals longkanker en asbestose. In Lede is het probleem allesbehalve hypothetisch. Het kankerverwekkende materiaal is nog in tal van gebouwen terug te vinden, zowel bij particulieren als in publieke infrastructuur. Tot op heden werden in Lede 923 asbestattesten opgemaakt, wat overeenkomt met 12,06% van het totale gebouwenbestand. Minder dan 40% van die onderzochte gebouwen blijkt effectief asbestveilig.
Naast de gekende risico’s bij brand, renovatie of afbraak, neemt ook het gevaar van natuurlijke slijtage toe. Asbesthoudende materialen zoals golfplaten en leien worden na 25 tot 30 jaar poreus. Daardoor kunnen asbestvezels steeds makkelijker vrijkomen in de lucht. Die veroudering maakt niet alleen het risico groter, maar zorgt er ook voor dat verwijdering complexer, gevaarlijker en duurder wordt naarmate men langer wacht.
OVAM en de ambitie van een asbestveilig Vlaanderen.
De Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) heeft zich tot doel gesteld om Vlaanderen tegen 2040 asbestveilig te maken. In dat kader ondersteunt OVAM lokale besturen met concrete acties, projecten en een engagementsverklaring ‘Asbestveilige gemeente’. Gemeenten die deze verklaring ondertekenen, engageren zich om asbest actief en planmatig aan te pakken, onder meer via communicatie, monitoring en beleidsmatige verankering.
Volgens Groen Lede blijft Lede hierin achter. Hoewel in de inspiratienota van de gemeente het belang van kwaliteitsvol wonen en gezondheidspreventie expliciet wordt benadrukt, ontbreekt in het meerjarenplan 2025-2031 elk expliciet spoor van een structureel asbestbeleid. Lede behoort vandaag niet tot de gemeenten die de ambitie ‘asbestveilige gemeente’ onderschrijven.
Groen: “Neem verantwoordelijkheid voor de gezondheid van inwoners”
Groen Lede vroeg tijdens de gemeenteraad expliciet dat het bestuur die ambitie alsnog zou opnemen, actief zou deelnemen aan OVAM-projecten en de engagementsverklaring zou ondertekenen. Volgens de oppositie is dit een noodzakelijke eerste stap om inwoners beter te beschermen en gezondheidsrisico’s te beperken.
“Het is eigenlijk onaanvaardbaar dat Lede achterblijft terwijl de gezondheid van onze inwoners op het spel staat,” stelt Jo Maebe, gemeenteraadslid voor Groen in Lede. “Asbest is een sluipend gevaar, vooral voor kinderen en jongeren. Wij verwachten dat het gemeentebestuur nu verantwoordelijkheid neemt en werk maakt van een asbestveilige toekomst.”
Schepen van Milieu licht weigering toe.
Schepen van Milieu Danny Moens (CD&V) gaf tijdens de gemeenteraad een uitgebreide toelichting bij de beslissing van het college om de engagementsverklaring niet te ondertekenen. Hij verwees daarbij naar een schrijven dat OVAM op 27 juni 2025 verstuurde naar het college van burgemeester en schepenen, met de vraag om het asbestthema op te nemen in het meerjarenplan en de engagementsverklaring te ondertekenen. Dat schrijven werd besproken op het college van 16 september 2025.
Volgens de schepen zijn er meerdere redenen waarom Lede niet inging op dat verzoek.
- Late communicatie vanuit OVAM.
Het schrijven van OVAM kwam volgens het bestuur relatief laat. Op 27 juni 2025 was de meerjarenplanning al ver gevorderd, waardoor er weinig ruimte was om het asbestthema nog op de manier te integreren die OVAM in de engagementsverklaring vooropstelde.
- Beperkte meerwaarde van de engagementsverklaring.
Daarnaast ziet het bestuur weinig concrete meerwaarde in het ondertekenen van de verklaring. Verschillende doelgroepen kunnen vandaag al ondersteuning krijgen, los van het engagement:
- Jeugdverenigingen en lokale vrijetijdsgebouwen: gratis asbestattest voor jeugd- en (sport)gebouwen.
- Scholen: gratis actualisatie van de asbestinventaris, 50% tussenkomst voor asbestverwijdering, gratis expertisebegeleiding en bijstand bij asbestincidenten, en gratis opleiding ‘eenvoudige handelingen’ voor technisch personeel.
- Land- en tuinbouwers: specifieke ondersteuning bij asbestverwijdering.
Ook communicatie, informatie en infosessies over asbest zijn volgens OVAM beschikbaar voor gemeenten die de engagementsverklaring niet ondertekenen. Verder gaf OVAM aan dat ondertekenende gemeenten voorrang krijgen bij nieuwe monitoringstools, zoals luchtbeelden met AI, leesrechten in de asbestinventarisdatabank, een dashboard en een benchmarktool. Volgens het Ledese bestuur impliceert ‘voorrang’ echter dat deze tools later ook beschikbaar zullen zijn voor alle gemeenten, waardoor de onmiddellijke meerwaarde beperkt blijft.
- Extra administratieve belasting.
Een bijkomend bezwaar is de administratieve last. Het engagement brengt extra rapportageverplichtingen met zich mee, bovenop bestaande rapportages aan OVAM zoals IZAS, MATIS en de rondvraag rond gemeentelijk afval-, materialen- en bodembeleid. Dat zorgt volgens het bestuur voor extra werkdruk, terwijl Lede al acties onderneemt rond asbest op eigen tempo.
Bovendien blijft de gemeente, ongeacht het al dan niet ondertekenen van de verklaring, gebonden aan de geldende asbestwetgeving. De engagementsverklaring biedt volgens het bestuur geen extra financiële voordelen of bijkomende hulpbronnen, maar vooral extra administratieve verplichtingen.
“We werken wel degelijk rond asbest”
Het college benadrukt dat de weigering om de engagementsverklaring te ondertekenen niet betekent dat Lede asbest negeert. Integendeel, volgens het bestuur wordt er op verschillende manieren actief rond asbest gewerkt.
Asbest in de meerjarenplanning.
Hoewel asbest niet als afzonderlijke actie wordt vermeld in het meerjarenplan, is de aanpak ervan ondergebracht onder beleidsdoelstelling BD 02: Een klimaatweerbaar, groen en gezond Lede. Meer bepaald binnen het actieplan We gaan verantwoord om met afval en milieurisico’s (AP26/5), met de actie Aanpakken van milieuverontreiniging, -risico’s of -hinder en controle uitvoeren op het naleven van de geldende voorwaarden (A26/022).
Samenwerking met ILvA.
Voor de inzameling en verwijdering van asbest werkt Lede nauw samen met afvalintercommunale ILvA. Die organiseert zowel de inzameling via het recyclagepark als huis-aan-huisophalingen. Particulieren, (jeugd)verenigingen en gemeentelijke besturen kunnen tegen een gesubsidieerd tarief asbestzakken en veiligheidssets aankopen, inclusief infobrochure. ILvA verzorgt de logistiek, coördineert eventuele problemen en dient trimestrieel subsidieaanvragen in bij OVAM.
Dat systeem loopt volgens de gemeente vlot. In de periode 2022-2024 deden 177 adressen in Lede een beroep op de huis-aan-huisinzameling van asbest. Dat komt neer op 0,98 bediende adressen per 1.000 inwoners, waarmee Lede zich in de eerste helft van de ILvA-gemeenten bevindt.
Communicatie en sensibilisering.
De gemeente communiceert regelmatig over asbest via Lede Informeert en via de gemeentelijke website. Daarbij gaat het onder meer over de inzameling via ILvA, de gezondheidsrisico’s van asbest en het belang van een asbestattest. Door zelf te bepalen hoe en wanneer die communicatie gebeurt, wil het bestuur inspelen op lokale noden en beschikbare middelen.
Pilootproject met SOLVA.
Daarnaast besliste het college op 19 november 2024 om in te tekenen op het SOLVA-pilootproject ‘Groepsaankoop asbestattest’. Doel is burgers aan te moedigen om een asbestattest te laten opmaken. Van deelnemende gemeenten wordt verwacht dat zij het project actief bekendmaken via lokale media, de gemeentelijke website, sociale media en loketwerking, en dat het ook aan bod komt op lokale infoavonden rond wonen en energie.
Op 7 januari 2025 liet SOLVA weten dat het raamcontract eind 2024 via e-Procurement in de markt werd gezet. De opening van de offertes stond gepland op 8 januari 2026, met de bedoeling om alles af te ronden tegen de raad van bestuur van SOLVA op 3 februari, zodat het project in de lente van start kan gaan.
Besluit: verdeeldheid blijft.
Het debat in de gemeenteraad toont aan dat asbest een gevoelig en complex thema blijft in Lede. Groen blijft aandringen op een expliciet en ambitieus engagement richting een asbestveilige gemeente tegen 2040. Het bestuur benadrukt op zijn beurt dat het al heel wat concrete acties onderneemt en dat het ondertekenen van de OVAM-engagementsverklaring volgens hen geen doorslaggevende meerwaarde biedt.
Feit is dat asbest ook in Lede nog jarenlang een uitdaging zal blijven. Of de huidige aanpak volstaat om de gezondheidsrisico’s structureel te beperken, of dat een explicieter engagement onvermijdelijk wordt, zal de toekomst uitwijzen. Eén ding staat vast: het dossier is hiermee allerminst gesloten.
