Opgravingen in het centrum van Baardegem hebben nieuwe inzichten opgeleverd in de lange geschiedenis van het dorp. Naar aanleiding van de geplande wegen- en rioleringswerken aan de N411, in de omgeving van de Sint-Margarethakerk, gingen archeologen er op zoek naar sporen uit het verleden. Onder het huidige dorpscentrum kwamen resten van eeuwenlange bewoning aan het licht.
De bodem rond de Sint-Margarethakerk blijkt een bijzonder rijk historisch archief te zijn. Tijdens het archeologisch onderzoek werden verschillende sporen aangetroffen die aantonen dat de omgeving al vele eeuwen een belangrijke plaats innam binnen Baardegem.
Een van de oudste ontdekkingen zijn sporen die wijzen op het gebruik van de omgeving als begraafplaats. Volgens de archeologen werd de site vermoedelijk al vanaf de late 8ste of 9de eeuw als kerkhof gebruikt. Daarmee gaat de geschiedenis van deze plek veel verder terug dan de huidige dorpskern op het eerste gezicht doet vermoeden.
Middeleeuwse graven en bewoningssporen
Tijdens de opgravingen werden verschillende middeleeuwse graven aangetroffen. Daarnaast kwamen ook resten van gebouwen en andere bewoningssporen naar boven. De vondsten geven zo een beeld van een dorpskern die doorheen de eeuwen verschillende veranderingen heeft ondergaan.
In de 11de en 12de eeuw veranderde de functie van de site. Naast het kerkhof verschenen er woningen. De bewoning nam geleidelijk een belangrijkere plaats in, terwijl het kerkhof kleiner werd. De archeologische sporen maken duidelijk dat de omgeving rond de kerk niet eeuwenlang dezelfde functie heeft behouden, maar telkens opnieuw werd ingericht en aangepast aan de noden van de gemeenschap.
De combinatie van graven, gebouwresten en andere structuren biedt archeologen de mogelijkheid om de ontwikkeling van Baardegem stap voor stap te reconstrueren. Wat vandaag een herkenbare dorpskern is, blijkt het resultaat van een lange opeenvolging van bewoning, begraving en herinrichting.
Ook de 18de-eeuwse dorpskern laat sporen na
Niet alleen de middeleeuwse geschiedenis werd tijdens het onderzoek zichtbaar. Ook de herinrichting van de dorpskern in de 18de eeuw heeft duidelijke sporen in de bodem nagelaten.
Zo vonden de archeologen onder meer een natuurstenen kerkhofmuur, een oud wegtracé, een poel en verschillende kuilen. Elk van die elementen draagt bij aan het verhaal van hoe Baardegem-Dorp door de eeuwen heen is gevormd.
Het oude wegtracé is daarbij bijzonder interessant. Wegen en paden zijn immers bepalend geweest voor de ontwikkeling van dorpen. De ligging ervan kan belangrijke informatie geven over de manier waarop inwoners zich vroeger door de dorpskern verplaatsten en hoe gebouwen, percelen en publieke ruimtes ten opzichte van elkaar waren georganiseerd.
Ook de aanwezigheid van een poel en verschillende kuilen toont hoe de ruimte vroeger werd gebruikt. Zulke sporen kunnen informatie opleveren over dagelijkse activiteiten en de manier waarop bewoners hun omgeving inrichtten.
Een dorpskern met een lange geschiedenis
De archeologische vondsten bevestigen dat de huidige structuur van Baardegem-Dorp geen recente ontwikkeling is. De vorm en inrichting van de dorpskern zijn het resultaat van een geschiedenis die verschillende eeuwen omspant.
Minstens de situatie vanaf het midden van de 18de eeuw is vandaag nog herkenbaar in de bodem. Tegelijk tonen de oudere vondsten aan dat de geschiedenis van de plek nog veel verder teruggaat. Van een vroegmiddeleeuwse begraafplaats evolueerde de site naar een plaats waar ook woningen verschenen en waar het kerkhof geleidelijk aan ruimte moest prijsgeven.
De opgravingen geven daarmee niet alleen een beeld van afzonderlijke archeologische vondsten, maar vooral van de voortdurende ontwikkeling van Baardegem. Generatie na generatie werd de dorpskern aangepast, uitgebreid en opnieuw ingericht, terwijl oudere sporen gedeeltelijk verdwenen of onder nieuwe structuren bewaard bleven.
Verleden onder de hedendaagse wegen
De archeologische onderzoeken kwamen er in het kader van de geplande wegen- en rioleringswerken aan de N411. Dergelijke infrastructuurwerken bieden archeologen een unieke kans om delen van de ondergrond te onderzoeken die normaal verborgen blijven.
Voor Baardegem levert dat onderzoek een bijzonder waardevolle aanvulling op de bestaande kennis over het dorp. De vondsten tonen aan dat de geschiedenis van de gemeente niet alleen terug te vinden is in historische documenten, oude gebouwen en archieven, maar ook letterlijk onder de voeten van de huidige inwoners.
De bodem rond de Sint-Margarethakerk bewaart zo een deel van het verhaal van vroegere generaties. De ontdekte graven, gebouwen, wegstructuren, de kerkhofmuur, poel en kuilen vormen samen de puzzelstukken van een dorpsgeschiedenis die minstens twaalf eeuwen teruggaat.
Wat vandaag een vertrouwd onderdeel van Baardegem-Dorp lijkt, blijkt daardoor een plek met een opmerkelijk gelaagd verleden. De archeologische opgravingen maken die geschiedenis opnieuw zichtbaar en tonen hoe sterk het huidige Baardegem verbonden is met zijn middeleeuwse en vroegmoderne verleden.
Foto © SOLVA.
