Op enkele tientallen jaren zijn de kerkgewoonten sterk geëvolueerd. Daarom werkten het centraal kerkbestuur, de kerkfabrieken en het lokaal bestuur Herzele een kerkenbeleidsplan uit. Dit plan geeft richting aan de toekomst en bestemming van de Herzeelse kerkgebouwen op de langere termijn.
Toekomstperspectieven.
Kerken vormen al eeuwenlang een belangrijk deel van ons dorpsbeeld: ze hebben niet alleen een liturgische functie, maar zijn ook beschermde monumenten, deel van het beschermde dorpszicht, of hebben een historische of emotionele waarde voor de gemeenschap. Tegelijkertijd staan steeds meer kerkgebouwen onder druk door veranderende maatschappelijke en religieuze ontwikkelingen, wat met zich meebrengt dat de kerken in de Herzeelse deelgemeenten slechts beperkt gebruikt worden.
Om op deze evolutie te kunnen inspelen en om in aanmerking te komen voor subsidies voor de restauratie en herbestemming van kerkgebouwen, is een kerkenbeleidsplan noodzakelijk.
Het Herzeelse kerkenbeleidsplan bevat een visie voor 2026-2031 (en eventueel de volgende legislatuur). Het is gebaseerd op het ‘Pastoraal Plan 2024 – Dekenaat Zottegem’ en werd goedgekeurd door het centraal kerkbestuur (15/04/2025), het bisdom Gent (09/04/2025) en de Herzeelse gemeenteraad (21/05/2025). Dit goedgekeurde plan is richtinggevend voor de opmaak van de meerjarenplanning.
Concreet per kerk.
De Sint-Martinuskerk in Herzele: de centrale kerkplek.
Voor Herzele wordt de Sint-Martinuskerk beschouwd als de centrale kerkplek. Deze kerk behoudt dan ook als primaire functie het voorzien in de liturgie. Het is de kerk waar de gemeenschap samenkomt voor de eucharistie, het doopsel, het vormsel, huwelijken of begrafenissen.
Een verhoogde valorisatie (initiatieven die de betekenis van het kerkgebouw in al haar aspecten kunnen versterken en bevorderen) is uiteraard mogelijk, zolang dit het liturgisch gebruik niet verstoort. Denk aan een stilteplaats en gebedshuis dat dagelijks geopend is, of concerten, voordrachten of tentoonstellingen met een passend karakter.
Parochiekerken met de optie herbestemming.
De niet-centrale kerkgebouwen zullen op termijn allemaal een nieuwe invulling moeten krijgen. Vandaar de optie herbestemming, waarbij de kerk ontwijd wordt en dus niet langer een religieuze functie heeft. Dat betekent dat er geen misvieringen, huwelijken of begrafenissen meer kunnen doorgaan.
In Herzele zouden er nog vijf kerken herbestemd worden, dit gaat steeds om complexe processen die heel wat tijd en inzet vragen. Het traject wordt daarom opgedeeld in twee fasen. De kerken die op kortere termijn herbestemd worden, zijn die van Sint-Antelinks, Steenhuize-Wijnhuize en Woubrechtegem. De cultuurhistorische waarde, architecturale mogelijkheden en situering in de ruimtelijke omgeving worden nagegaan, zodat er een goede overweging van haalbare herbestemming gemaakt kan worden.
De kerkbesturen spelen nog steeds een sleutelrol in dit proces, zodat ze met verloop van tijd hun fakkel met een gerust hart kunnen doorgeven. Indien voor bepaalde kerkgebouwen voor een gemeenschapsgerichte invulling geopteerd wordt, kunnen ook de dorpsraden een rol opnemen om tot een nieuwe invulling en beheersvorm te komen.
Eens er voor een gebouw een gepaste bestemming gekozen is, wordt deze voorgelegd aan de bisschop. Alleen hij kan namelijk beslissen om een parochiekerk definitief te onttrekken aan de eredienst.
Op de langere termijn volgt er een gelijkaardig proces voor de kerkgebouwen in Borsbeke en Sint-Lievens-Esse. Momenteel blijven deze kerken in het noorden en zuiden van de gemeente decentrale kerkplekken. Huwelijken en begrafenissen kunnen daar nog plaatsvinden, al wordt er bekeken om de kerkgebouwen een extra invulling te geven die compatibel is met de kerkelijke sfeer, een nevenbestemming dus.
Reeds herbestemde parochiekerken.
De kerken van Hillegem en Ressegem werden reeds onttrokken aan de eredienst en zitten volop in een proces van herbestemming. De betreffende parochies werden op vraag van het bisdom opgeheven en toegevoegd aan de parochie Herzele. Voor deze kerkgebouwen liep er een participatieproces. Op basis van die bevindingen wordt het toekomstig beheer en gebruik ervan stapsgewijs vormgegeven.
