De Vlaamse regering heeft haar begrotingsakkoord rondgemaakt en dat heeft duidelijke gevolgen voor steden en gemeenten. Vlaams minister van Binnenlands Bestuur Hilde Crevits (CD&V) beklemtoont dat de lokale besturen grotendeels gespaard blijven van zware besparingen. Toch moeten de vijf grootste steden van Vlaanderen wel degelijk inleveren. Hun specifieke projectfinanciering en een afzonderlijke grootstedelijke subsidie verdwijnen vanaf 2026.
Gemeentefonds blijft groeien met 3,5 procent.
Centraal in de afspraken staat het gemeentefonds, de basisfinanciering voor alle Vlaamse steden en gemeenten. Dat fonds bedraagt vandaag 4,6 miljard euro en wordt jaarlijks geïndexeerd. De indexering van 3,5 procent blijft behouden. “Dat is hoger dan de inflatie,” benadrukt Crevits. Volgens haar is dit een belangrijke beslissing, omdat er bij de begrotingsbesprekingen nochtans op zoek moest gegaan worden naar 1,5 miljard euro besparingen. “In die zware oefening is beslist om extra maatregelen te nemen om de lokale besturen te versterken.”
Die jaarlijkse verhoging betekent in de praktijk dat steden en gemeenten samen honderden miljoenen extra ontvangen, los van andere specifieke subsidies. Crevits wijst er dan ook op dat zelfs de grootsteden, ondanks het wegvallen van hun aparte middelen, volgend jaar nog altijd méér ontvangen dan vandaag.
Extra middelen voor landelijke gemeenten.
Naast de indexering komt er bijkomende steun voor kleinere steden en gemeenten, vooral in landelijke gebieden. Dat gebeurt via een geleidelijke verhoging van het zogeheten fonds voor open ruimte, dat extra middelen voorziet in 2026, 2027 en 2028. Daarmee wil de Vlaamse regering gemeenten ondersteunen die kampen met uitdagingen rond landbouw, natuur en leefomgeving, maar die vaak over een erg beperkte fiscale capaciteit beschikken.
“Dit is een belangrijk signaal dat ook landelijke gemeenten hun plaats hebben in het Vlaams beleid,” stelt Crevits. “We moeten vermijden dat het draagvlak daar onder druk komt te staan.”
Steun voor zes gemeenten met grootstedelijke problemen.
Een opvallende maatregel is de structurele steun voor zes middelgrote gemeenten die volgens de Vlaamse regering kampen met grootstedelijke problematieken: Vilvoorde, Halle, Dilbeek, Ninove, Denderleeuw en Geraardsbergen. Zij krijgen samen 5 miljoen euro extra in 2026 en 7 miljoen euro vanaf 2027.
Volgens Crevits gaat het om een logische stap in de voortzetting van bestaand beleid: “We weten dat deze gemeenten geconfronteerd worden met sterke bevolkingsgroei, diversiteit en sociale uitdagingen die vergelijkbaar zijn met die van de grote steden. Dit is geen politieke keuze om één partij te counteren, zoals soms wordt beweerd. Het is gewoon een voortzetting van wat we al deden.”
Extra voor faciliteitengemeenten.
Ook de vier kleine faciliteitengemeenten Mesen, Spiere-Helkijn, Bever en Herstappe krijgen een extra duw in de rug. Zij ontvangen samen 1 miljoen euro extra, omdat zij door hun specifieke statuut niet kunnen fusioneren en dus een erg smalle begroting hebben.
Einde van stadsvernieuwingsprojecten.
Waar kleinere gemeenten extra middelen ontvangen, valt er bij de steden een stevige steunpilaar weg. De projectfinanciering voor stadsvernieuwingsprojecten, goed voor jaarlijks 9 miljoen euro, stopt vanaf 2026. Dat geld werd jarenlang ingezet om wijken op te waarderen, achtergestelde buurten leefbaarder te maken en stadscentra te verfraaien.
Lopende en reeds goedgekeurde projecten blijven wel gefinancierd, maar nieuwe aanvragen zullen niet meer mogelijk zijn. Crevits moest zich eerder deze week al verdedigen tegen kritiek van steden die vrezen dat dit op termijn leidt tot een stilstand in stadsontwikkeling.
Grootsteden verliezen structurele steun.
De grootste klap komt bij de vijf grote Vlaamse steden Antwerpen, Gent, Mechelen, Oostende en Sint-Niklaas. Hun middelen uit het vroegere federale grootstedenbeleid worden stevig teruggeschroefd: van 14 miljoen euro vandaag naar 5 miljoen euro in de toekomst.
Ook de Vlaamse Gemeenschapscommissie in Brussel ziet haar subsidie voor grootstedelijke uitdagingen verminderd worden met 1,5 miljoen euro.
Volgens Crevits blijven ook de grootsteden profiteren van de indexering van het gemeentefonds, maar erkent ze dat de specifieke middelen verdwijnen. “We moeten keuzes maken. Het is waar dat de grootsteden een stukje inleveren, maar ze staan er financieel zeker niet slechter voor. Integendeel: door de jaarlijkse indexering van het gemeentefonds krijgen ook zij extra middelen.”
Pensioenfactuur deels doorgeschoven vanaf 2027.
Een ander pijnpunt is de pensioenfactuur. Momenteel neemt Vlaanderen een groot deel van de pensioenlasten van steden en gemeenten op zich. Vanaf 2027 zal de helft van die factuur opnieuw naar de lokale besturen zelf verschuiven. Volgens Crevits gaat het om een beperkte ingreep, maar verschillende lokale besturen waarschuwen dat dit hun financiële ruimte onder druk kan zetten.
Balans: lokaal bestuur relatief gespaard, maar zorgen voor grootsteden.
Volgens minister Crevits zijn de steden en gemeenten al bij al relatief goed door de Vlaamse begrotingsoperatie gekomen. “Ja, ook Binnenlands Bestuur bespaart, maar globaal genomen vallen de gevolgen voor de meeste lokale besturen mee,” besluit ze.
Toch klinkt er gemor bij de grootsteden. Zij vrezen dat de combinatie van het wegvallen van de stadsvernieuwingsmiddelen, de vermindering van hun grootstedelijke subsidie en de toekomstige verschuiving van de pensioenlast, hen dwingt tot ingrepen in hun beleid. Dat kan onder meer betekenen dat stadsvernieuwing, sociale programma’s en culturele projecten in de toekomst minder middelen krijgen.
Het begrotingsakkoord levert zo een dubbel signaal op: kleinere steden en gemeenten zien hun positie versterkt, terwijl de grootsteden geconfronteerd worden met besparingen op cruciale beleidsdomeinen. Of die keuze op lange termijn houdbaar blijkt, zal de komende jaren duidelijk worden.
