De beslissing van de Vlaamse regering om de groei van het Gemeentefonds de komende jaren af te toppen, zorgt voor grote ongerustheid bij lokale besturen. Ook Sint-Lievens-Houtem ontsnapt niet aan de financiële gevolgen. Volgens de eigen berekeningen van de gemeente kan de mindering over de volledige meerjarenperiode oplopen tot bijna 700.000 euro. Burgemeester Tim De Knyf (NH) benadrukt dat de belastingen niet zullen worden verhoogd, maar dat er wel elders in de gemeentelijke begroting moet worden bespaard.
De Vlaamse regering besliste in het kader van de Septemberverklaring om de decretaal voorziene jaarlijkse groei van het Gemeentefonds de komende jaren fors te beperken. Waar het Gemeentefonds normaal met 3,5 procent per jaar zou toenemen, wordt die groei voor 2027 beperkt tot 1 procent. In 2028 gaat het om 1,25 procent en in 2029 om 2 procent. Vanaf 2030 en 2031 wordt opnieuw aangeknoopt bij een groei van 3,5 procent, maar wel op een lager basisbedrag.
De maatregel moet de Vlaamse overheid in 2027 ongeveer 94 miljoen euro besparen. Over de volledige periode gaat het volgens de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) om ongeveer 1 miljard euro minder middelen dan aanvankelijk was voorzien.
Lokale besturen reageren scherp
De beslissing leidt tot stevige reacties bij burgemeesters en schepenen. Het Gemeentefonds vormt immers een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor de Vlaamse lokale besturen. Gemeenten gebruiken de middelen onder meer om hun dienstverlening, personeel en investeringen te financieren.
Vooral het korte tijdsbestek waarin gemeenten hun financiële plannen moeten aanpassen, zorgt voor kritiek. Veel lokale besturen hebben hun meerjarenplannen al opgesteld en daarin investeringen en projecten opgenomen die rekening houden met de eerder verwachte inkomsten uit het Gemeentefonds.
De VVSG wijst erop dat de Vlaamse regering daarmee afwijkt van de eerder decretaal vastgelegde groeivoet van 3,5 procent. Volgens woordvoerster Nathalie Debast was die automatische groei net bedoeld om lokale besturen financiële zekerheid en voorspelbaarheid te bieden.
De financiële impact verschilt bovendien sterk van gemeente tot gemeente. Gemeenten die in absolute cijfers meer middelen uit het Gemeentefonds ontvangen, zullen ook een groter bedrag verliezen. Dat kan ertoe leiden dat lokale besturen nieuwe inkomsten moeten zoeken of geplande uitgaven opnieuw tegen het licht moeten houden.
Ook Sint-Lievens-Houtem wordt getroffen
Ook Sint-Lievens-Houtem ziet de gevolgen van de beslissing in de eigen meerjarenplanning. Burgemeester Tim De Knyf (NH) wijst erop dat de gemeente bij de opmaak van haar financiële plannen nog rekening hield met een jaarlijkse groei van 3,5 procent.
“De Vlaamse regering besliste in de Septemberverklaring om de decretaal vastgelegde indexering van het Gemeentefonds van 3,5 procent per jaar de komende jaren aanzienlijk af te toppen”, zegt De Knyf.
De gemeente heeft intussen berekend wat de impact daarvan zou zijn op de inkomsten die in het meerjarenplan werden opgenomen.
Voor 2027 was oorspronkelijk 2.591.864 euro aan inkomsten uit het Gemeentefonds voorzien. Volgens de berekening van de gemeente zou dat door de beslissing dalen tot 2.259.414 euro. De gemeente becijfert het verschil op 62.450 euro, terwijl een aangepast cijfer voor 2026 op basis van de Vlaamse website uitkomt op een verschil van 38.588 euro.
In 2028 was 2.682.391 euro voorzien. De aangepaste raming bedraagt volgens de gemeente 2.561.031 euro, goed voor een verschil van 121.360 euro. Op basis van het aangepaste Vlaamse cijfer voor 2026 bedraagt het verschil 97.199 euro.
Voor 2029 ging het meerjarenplan uit van 2.775.996 euro. Volgens de gemeente zou dat nog 2.612.252 euro worden, een verschil van 163.744 euro. Met het aangepaste cijfer voor 2026 bedraagt het verschil 139.100 euro.
Ook in 2030 blijft de impact zichtbaar. Waar oorspronkelijk 2.872.866 euro was opgenomen, komt de raming volgens de gemeente uit op 2.703.681 euro. Dat betekent een verschil van 169.185 euro. Het aangepaste cijfer op basis van de Vlaamse gegevens resulteert in een verschil van 143.779 euro.
Voor 2031 was in het oorspronkelijke overzicht 2.798.310 euro opgenomen. Volgens de berekening van de gemeente blijft dat bedrag behouden, maar wordt tegenover de oorspronkelijke raming toch een verschil van 175.121 euro vermeld. Het aangepaste cijfer voor 2026 zou uitkomen op een verschil van 148.722 euro.
Verschil tussen berekeningen
Er bestaat voorlopig nog enige onduidelijkheid over het exacte bedrag dat Sint-Lievens-Houtem uiteindelijk zal verliezen. De berekeningen van de gemeente en de cijfers die via de Vlaamse website beschikbaar zijn, lopen niet volledig gelijk.
Op basis van de berekening van de gemeente zou Sint-Lievens-Houtem over de betrokken jaren ongeveer 691.860 euro minder ontvangen. Wanneer wordt uitgegaan van de cijfers die op de website van Vlaanderen zijn terug te vinden, bedraagt het verschil ongeveer 567.388 euro.
Burgemeester De Knyf benadrukt dat de gemeente nog verder moet onderzoeken welk bedrag uiteindelijk als uitgangspunt moet worden genomen. “Het is nog onduidelijk welke van beide cijfers correct is, maar het zal dus over een minderinkomst tussen de 600.000 en 700.000 euro gaan”, zegt de burgemeester.
Volgens De Knyf zal het gemeentebestuur de komende maanden bekijken hoe het financiële gat kan worden opgevangen. Een verhoging van de gemeentelijke belastingen is volgens hem alvast niet aan de orde. “We gaan de belastingen zeker niet verhogen, maar ergens gaat dat budget moeten worden bespaard”, klinkt het.
Impact loopt verder op
De financiële gevolgen beperken zich bovendien niet tot 2027 of 2028. Omdat de groeivoeten in de komende jaren lager liggen dan oorspronkelijk voorzien, werkt de ingreep ook door in de daaropvolgende jaren. Vanaf 2030 wordt de groei opnieuw op 3,5 procent gebracht, maar dan wel vertrekkend van een lager basisbedrag.
Daardoor wordt het verschil met de oorspronkelijke meerjarenplanning niet automatisch weggewerkt. Integendeel: de lagere basis werkt door in de verdere berekening van de gemeentelijke inkomsten.
Volgens een berekening van Het Nieuwsblad zou de financiële impact voor Sint-Lievens-Houtem tegen het einde van de legislatuur zelfs kunnen oplopen tot 718.673,97 euro. Voor 2027 alleen zou de gemeente volgens die raming al 64.796,60 euro minder ontvangen. Dat komt neer op ongeveer zes euro per inwoner.
De verschillende ramingen tonen aan dat het exacte bedrag nog verder moet worden uitgeklaard, maar dat de gemeente hoe dan ook met een aanzienlijke minderinkomst rekening moet houden.
Gemeentelijke plannen onder druk
Voor lokale besturen betekent een dergelijke vermindering dat bestaande meerjarenplannen opnieuw moeten worden bekeken. Investeringen die eerder financieel haalbaar leken, kunnen daardoor onder druk komen te staan. Gemeenten kunnen er ook voor kiezen om minder snel nieuwe projecten op te starten, uitgaven te beperken of bepaalde investeringen over een langere periode te spreiden.
De Vlaamse maatregel komt bovendien op een moment waarop lokale besturen al met verschillende financiële uitdagingen worden geconfronteerd. Personeelskosten, energiekosten, infrastructuur, mobiliteit en andere gemeentelijke dienstverlening wegen op de lokale begrotingen.
Voor Sint-Lievens-Houtem wordt het de komende maanden dan ook vooral zaak om te bepalen waar besparingen mogelijk zijn zonder de gemeentelijke werking en dienstverlening onnodig onder druk te zetten.
Besluit
De besparing op het Gemeentefonds heeft ook voor Sint-Lievens-Houtem concrete financiële gevolgen. Hoewel de precieze eindafrekening nog niet vaststaat en de verschillende berekeningen uiteenlopen, gaat het volgens de huidige ramingen om een minderinkomst die richting 600.000 tot 700.000 euro kan gaan over de betrokken periode. Een verhoging van de belastingen wordt door het gemeentebestuur uitgesloten. De gemeente zal daarom de komende maanden haar financiële plannen opnieuw onder de loep moeten nemen en op zoek gaan naar besparingen. Hoe die oefening uiteindelijk zal doorwegen op investeringen en dienstverlening, moet blijken uit de verdere aanpassing van het meerjarenplan.
