Je ruikt het meteen wanneer je door de houten poort van de stokerij stapt. De typische geur van jenever hangt in de lucht terwijl je uitkijkt op het uitnodigende binnenterras van de stokerij. In Balegem, bij de oudste landbouwstokerij van de Benelux, wordt al zeven generaties lang jenever gestookt. Dat voel je, hoor je en ruik je er nog altijd. De stoomoven brengt de klassieke machines van hout en metaal nog steeds in beweging. Alsof de tijd stilstaat, zet de oven een complex systeem van buizen en leren banden in gang die al generaties lang het hart vormt van het productieproces. Het is een levend stukje geschiedenis dat de familie Van Damme nu ook tastbaar wil maken voor een breed publiek. Na een rebranding in 2019 zet de stokerij daarom een nieuwe stap met de opening van een belevingscentrum. Daarmee willen ze bezoekers niet alleen laten kijken naar het verleden, maar het ook echt laten beleven.
Geen klassiek museum, maar een levende plek
Volgens de familie achter de stokerij gaat het niet om een traditioneel museum. Het belevingscentrum moet vooral een dynamische ontmoetingsplek worden waar bezoekers het volledige traject van het product ontdekken. “Het is geen klassiek museum, maar een levendige ontmoetingsplek waar bezoekers het volledige traject ontdekken: van eigen geteeld graan tot ambachtelijk gestookte jenever. Hier beleef je zeven generaties vakmanschap, midden in het hart van Balegem”, klinkt het bij de familie.
Het project kwam tot stand met steun van de Europese Unie, het LEADER-programma en de Provincie Oost-Vlaanderen. Daarbij ligt de nadruk op drie belangrijke pijlers: erfgoed, ambacht en duurzaamheid. Bezoekers maken er een interactieve reis “van korrel tot borrel”, waarbij ze ontdekken hoe het graan op de velden uiteindelijk verandert in jenever. Tegelijk willen de initiatiefnemers het centrum laten uitgroeien tot een toeristisch infopunt en een startplek voor streekbeleving, wandelingen en fietstochten in de regio. Daarnaast moet het ook een lokale ontmoetingsplaats worden waar verenigingen en bezoekers gebruik kunnen maken van de ruimtes. Eigenares Ilse Lampaert benadrukt dat de stokerij meer is dan een historisch gebouw. “De stokerij is levend erfgoed: geen decor, maar een plek die leeft, werkt en gebruikt wordt. Je kan het verhaal niet alleen lezen, maar je ruikt het, je hoort het borrelen en je kan het hier ook degusteren.”
Zeven generaties vakmanschap
De geschiedenis van de stokerij gaat terug tot de 19de eeuw. Het verhaal begint bij boer Henricus De Backer, die in 1864 een officiële stookvergunning kreeg. Daarmee legde hij de basis voor een traditie die vandaag al zeven generaties standhoudt. Vandaag wordt het familiebedrijf gedragen door de drie dochters Sofie, Eva en Ilse Lampaert, samen met hun moeder Dominique Kerckhof. Zij zetten de traditie verder en openen nu het nieuwe belevingscentrum.
Doorheen de geschiedenis overleefde de stokerij zowel de Eerste als de Tweede Wereldoorlog. Pas in 1947, onder leiding van Henri Van Damme van de vierde generatie, kreeg het bedrijf zijn huidige naam: Stokerij Van Damme. Ook in de jaren vijftig en zestig, toen veel landbouwstokers stopten, bleef de familie koppig doorgaan. Dankzij deze koppigheid evolueerde de boerderij in 1997 tot een modern landbouwbedrijf en werd het assortiment jenever uitgebreid. De historische stookinstallatie kreeg in 2010 het statuut van beschermd erfgoed. Vier jaar later kwam er ook een koffiehuis bij de stokerij, waardoor bezoekers het domein nog intensiever konden beleven. Vandaag blijft Balegemse jenever de trots van het huis. De stokerij is bovendien nog steeds de allerlaatste ‘warme’ landbouwstokerij van de Benelux, waar het volledige proces traditioneel gebeurt met een verwarmde stookketel.
Bezoek van de gouverneur
De opening van het belevingscentrum kreeg ook officieel bezoek. Gouverneur van Oost-Vlaanderen Carina Van Cauter was aanwezig tijdens haar ronde langs alle 55 steden en gemeenten van de provincie. Tijdens haar bezoek aan Oosterzele maakte ze ook kennis met één van de toeristische troeven van de gemeente: de historische stokerij in Balegem. Burgemeester Orville Cottenie (pro9860) benadrukte het belang van dat bezoek. “Wij waarderen het erg dat de gouverneur naar ons toe kwam om persoonlijk te horen wat in onze gemeente leeft. Het bestuur hecht veel belang aan een goede samenwerking. Dit gesprek is een belangrijke kans om onze ambities voor de gemeente toe te lichten en hinderpalen te benoemen.”
Volgens de burgemeester is de gouverneur bovendien een belangrijke schakel tussen lokale besturen en hogere overheden. “We hopen onze noden en ervaringen via haar ook op andere niveaus te kunnen aankaarten.” Met het nieuwe belevingscentrum wil Stokerij Van Damme niet alleen haar rijke geschiedenis bewaren, maar ook een nieuwe toekomst bouwen. Een plek waar erfgoed, streekbeleving en ambacht samenkomen – en waar bezoekers letterlijk kunnen proeven van meer dan anderhalve eeuw jenevertraditie.
