De uitzonderlijke droogte treft nu ook één van de meest waardevolle waterlopen in de regio. De Molenbeek-Graadbeek in Meldert is over een afstand van ruim twee kilometer volledig opgedroogd. Volgens het Provinciaal Centrum voor Milieuonderzoek (PCM) is dat een nooit eerder geziene situatie. De gevolgen voor de natuur zijn bijzonder zwaar: een jarenlang soortenherstelprogramma met zeldzame vissoorten dreigt volledig verloren te zijn gegaan.
De Molenbeek-Graadbeek vormt een belangrijke ecologische verbinding tussen het Kravaalbos en de Dender. De beek wordt gevoed door natuurlijke bronnen die in de omgeving spontaan opborrelen. Juist daardoor bleef de waterloop in het verleden ook tijdens droge zomers doorgaans voldoende watervoerend.
Dat maakt de huidige situatie des te opmerkelijker. Over een traject van meer dan twee kilometer ligt de bedding vandaag volledig droog.
“In veertig jaar nog nooit meegemaakt”
Volgens Pieter Boets van het Provinciaal Centrum voor Milieuonderzoek is de situatie zonder meer uitzonderlijk. “Het is heel uitzonderlijk dat een bronrivier volledig opdroogt. Dit heb ik in de voorbije veertig jaar nog nooit meegemaakt,” klinkt het.
De drooggevallen beek betekent niet alleen het verdwijnen van stromend water, maar ook een zware klap voor het volledige ecosysteem dat ervan afhankelijk is.
Jarenlang herstelwerk in één klap tenietgedaan
De afgelopen zeven jaar werkte het Provinciaal Centrum voor Milieuonderzoek samen met het Agentschap Natuur en Bos aan een ambitieus herstelproject voor bedreigde vissoorten in de Molenbeek-Graadbeek.
In de waterloop werden onder meer beekforel, kopvoorn, serpeling, riviergrondel en bermpje uitgezet. Het doel was om kwetsbare populaties opnieuw op te bouwen en verdwenen soorten opnieuw een leefgebied te geven.
Volgens Boets wierp dat project zijn vruchten af, maar de extreme droogte dreigt alle inspanningen in één klap ongedaan te maken. “Het soortenherstelprogramma werkte goed, maar nu is alles verloren,” zegt hij.
Hitte én mogelijk illegale watercaptatie
Dat de langdurige hitte een belangrijke oorzaak is van de uitzonderlijke droogte staat buiten kijf. Toch vermoedt het PCM dat er nog een bijkomende factor meespeelt.
Volgens Boets staat het grondwaterpeil mogelijk extra onder druk door illegale watercaptatie. Daarbij wordt zonder vergunning grondwater opgepompt, waardoor de natuurlijke bronnen onvoldoende water kunnen leveren om de beek te blijven voeden.
“We vermoeden dat het grondwaterpeil erg laag staat door illegale captatie,” aldus Boets. Hij pleit dan ook voor strengere controles, zeker nu langere periodes van droogte steeds vaker voorkomen.
Grote impact op planten en dieren
De gevolgen beperken zich niet tot de vissen alleen. Door het verdwijnen van het water raakt het volledige ecosysteem rond de beek ontwricht.
Tal van planten, insecten, amfibieën, vogels en andere dieren zijn rechtstreeks afhankelijk van een permanent aanwezige waterloop. Wanneer die volledig droogvalt, verdwijnen voedselbronnen, schuilplaatsen en voortplantingsmogelijkheden.
Volgens het PCM toont deze situatie aan hoe kwetsbaar dergelijke natuurgebieden zijn voor langdurige droogte in combinatie met menselijke ingrepen.
Meer water laten infiltreren
Om gelijkaardige situaties in de toekomst zoveel mogelijk te vermijden, pleit Boets voor een ander waterbeheer.
Volgens hem moet regenwater veel meer de kans krijgen om in de bodem te infiltreren, zodat het grondwater opnieuw wordt aangevuld en natuurlijke bronnen voldoende water kunnen blijven leveren. “Het water moet zo veel mogelijk in de grond en de waterlopen terechtkomen. Het is minder goed om het snel af te voeren,” besluit hij.
De drooggevallen Molenbeek-Graadbeek geldt daarmee als een opvallend en zorgwekkend voorbeeld van hoe klimaatverandering, langdurige hitte en mogelijk ook menselijke activiteiten samen een zware impact kunnen hebben op kwetsbare natuurgebieden.
