De historische documenten, archiefstukken en erfgoedvoorwerpen van Heemkunde Houtem krijgen binnenkort een nieuwe thuis. De gemeenteraad gaf groen licht voor de huurovereenkomst waardoor de vereniging vanaf 1 augustus 2026 haar intrek kan nemen in de kerk van Zonnegem. Daarmee komt er een belangrijke oplossing voor de dringende nood aan opslag- en werkruimte voor het lokale erfgoed.
Heemkunde Houtem zet zich al jaren in voor het bewaren, documenteren en ontsluiten van de rijke geschiedenis van de gemeente. Doorheen de jaren groeide de verzameling van de vereniging aanzienlijk, met documenten, foto’s, objecten en andere waardevolle stukken die het verhaal van het lokale verleden tastbaar maken. Die collectie vraagt echter niet alleen zorg, maar ook voldoende en geschikte ruimte om veilig bewaard te worden.
Aanvankelijk was voorzien dat Heemkunde Houtem samen met het gemeentelijk archief een plaats zou krijgen in de herbestemde kerk van Letterhoutem. Concreet werd gekeken naar de eerste verdieping van het kerkgebouw als mogelijke locatie voor zowel de heemkundige kring als het gemeentelijk archief. Dat plan bleek echter financieel zwaar door te wegen. De noodzakelijke aanpassingswerken aan de kerk van Letterhoutem brachten een aanzienlijk prijskaartje met zich mee, waardoor het oorspronkelijke scenario onder druk kwam te staan.
Tegelijkertijd deed zich een nieuwe opportuniteit voor. De school van Zonnegem zag uiteindelijk af van het plan om de herbestemde kerk van Zonnegem te gebruiken als turnzaal. Daardoor kwam het gebouw opnieuw beschikbaar voor een alternatieve invulling. In dat kader werd gekeken naar Heemkunde Houtem als mogelijke huurder.
De heemkundige vereniging toonde zich bereid om de kerk van Zonnegem te huren en er haar werking onder te brengen. Om dit op een duidelijke en juridisch sluitende manier te organiseren, werkte de gemeente een uitgebreide huurovereenkomst uit. Die overeenkomst legt alle praktische afspraken vast rond gebruik, onderhoud, verantwoordelijkheden en financiële voorwaarden.
Volgens burgemeester Tim De Knyf (NH), bevoegd voor patrimonium, biedt deze overeenkomst een duurzame oplossing voor het lokale erfgoed. Het dossier werd toegelicht aan de gemeenteraad, die bevoegd is om de huurvoorwaarden vast te leggen conform het Decreet Lokaal Bestuur, meer bepaald artikel 40-41 en artikel 56 §3, 8° b).
De overeenkomst valt onder het systeem van de zogenaamde gemene huur, zoals voorzien in het Burgerlijk Wetboek. Dat betekent dat de partijen relatief veel vrijheid hebben om de inhoud van de overeenkomst onderling te bepalen, zolang die binnen het wettelijke kader blijft.
Een belangrijk element in het dossier is dat de huur wordt afgesloten voor onbepaalde duur. Heemkunde Houtem krijgt het gebruik over de volledige kerk van Zonnegem, met uitzondering van de omgeving rond het gebouw. De overeenkomst biedt dus voldoende stabiliteit om de collectie duurzaam onder te brengen, zonder de flexibiliteit voor toekomstige beleidskeuzes te verliezen.
Daarnaast krijgt Heemkunde Houtem de mogelijkheid om de kerk onder te verhuren voor socio-culturele activiteiten. Dat opent perspectieven voor lezingen, tentoonstellingen, culturele ontmoetingen of andere evenementen die aansluiten bij de maatschappelijke rol van de vereniging. Voor deze onderverhuur moeten dezelfde tarieven worden gehanteerd als die uit het gemeentelijk retributiereglement voor de verhuur van gemeentelijke lokalen zoals De Zonnevlier en ’t Kerksken.
Ook de gemeente behoudt een gebruiksrecht. Jaarlijks zal de kerk twee keer gratis ter beschikking worden gesteld voor activiteiten georganiseerd door gemeentelijke diensten. Zo blijft het gebouw niet alleen een plek voor erfgoed, maar ook een ruimte die kan bijdragen aan het bredere gemeenschapsleven.
De kerk krijgt bovendien nog een bijkomende erfgoedfunctie. De kerkgoederen van de herbestemde kerken van Letterhoutem en Zonnegem die via de kerkfabrieken en de bevoegde dekenij geen nieuwe bestemming kregen, zullen eveneens in het gebouw worden ondergebracht. Daardoor wordt de site een centrale bewaarplaats voor een belangrijk deel van het religieus-historisch patrimonium van de gemeente.
Om schade en verantwoordelijkheden correct te kunnen opvolgen, wordt zowel bij de ingebruikname als bij het einde van de huurperiode een plaatsbeschrijving opgemaakt. Zo kunnen eventuele beschadigingen of andere contractuele inbreuken objectief worden vastgesteld. Ook de noodzakelijke verzekeringen zijn inmiddels geregeld.
Hoewel de overeenkomst voor onbepaalde duur geldt, blijft opzegging mogelijk. Zowel de gemeente als de huurder kunnen de overeenkomst beëindigen via een duidelijke opzegprocedure met een opzegtermijn van twaalf maanden. Die regeling zorgt voor rechtszekerheid en laat tegelijk ruimte voor toekomstige wijzigingen in het gebruik van het gebouw.
Financieel blijft de huur relatief beperkt. Heemkunde Houtem betaalt een jaarlijkse huurprijs van 100 euro. Daarnaast worden de kosten voor water, verwarming en elektriciteit doorgerekend wanneer het verbruik boven het huidige gemiddelde uitkomt, geraamd op 2.500 euro per jaar. Zo probeert de gemeente een evenwicht te vinden tussen betaalbaarheid voor de vereniging en verantwoord beheer van publieke middelen.
Na beraadslaging keurde de gemeenteraad de voorwaarden van de huurovereenkomst goed. De algemeen directeur en de voorzitter zullen de overeenkomst namens de gemeente ondertekenen.
Met deze beslissing krijgt niet alleen een leegstaand kerkgebouw een nieuwe invulling, maar wordt ook een belangrijke stap gezet in het behoud van het lokale geheugen. Voor Heemkunde Houtem betekent de verhuis naar Zonnegem veel meer dan een praktische oplossing: het is een kans om het verleden van Sint-Lievens-Houtem veilig te bewaren en tegelijk toegankelijk te maken voor toekomstige generaties.
De kerk van Zonnegem evolueert zo van een religieuze ruimte naar een levende erfgoedplek, waar geschiedenis, cultuur en gemeenschap samenkomen.
