Vooruit wil het aantal Vlaamse gemeenten tegen 2036 drastisch terugbrengen van 285 naar 98. Vlaams Parlementslid Kurt De Loor pleit ervoor om vanaf 2030 alle gemeenten een verplicht fusietraject te laten doorlopen. De grenzen van de nieuwe fusiegemeenten zouden daarbij samenvallen met die van de bestaande politiezones. Voor Geraardsbergen en Lierde zou dat betekenen dat beide gemeenten moeten samensmelten. Zowel de Geraardsbergse burgemeester Fernand Van Trimpont als zijn Lierdese collega Jurgen Soetens verwerpen dat voorstel resoluut.
Het voorstel van Vooruit om het Vlaamse gemeentelandschap grondig te hertekenen, zorgt meteen voor stevige reacties in Geraardsbergen en Lierde. Volgens het model dat Vlaams Parlementslid Kurt De Loor naar voren schuift, zouden Vlaanderen en de lokale besturen de komende jaren voor een ingrijpende hervorming staan. Tegen 2036 zouden er nog slechts 98 gemeenten overblijven, tegenover de huidige 285.
Een belangrijk uitgangspunt in het voorstel is dat de grenzen van de nieuwe gemeenten zouden samenvallen met de bestaande politiezones. Dat heeft in Zuid-Oost-Vlaanderen een duidelijke consequentie: Geraardsbergen en Lierde vormen vandaag samen één politiezone en zouden volgens het model dus één gemeente moeten worden.
Zowel in Geraardsbergen als in Lierde is er echter geen sprake van enthousiasme voor een dergelijke bestuurlijke samensmelting. Integendeel. De twee burgemeesters maken duidelijk dat zij geen voorstander zijn van een fusie die van bovenaf wordt opgelegd.
Vooruit pleit voor 98 gemeenten
Kurt De Loor, Vlaams Parlementslid voor Vooruit, vindt dat de huidige gemeentelijke structuur onvoldoende is aangepast aan de uitdagingen waarmee lokale besturen vandaag en morgen worden geconfronteerd. Zijn voorstel gaat daarom veel verder dan de vrijwillige fusies die Vlaanderen de voorbije jaren heeft gestimuleerd.
Vanaf 2030 zouden gemeenten volgens zijn voorstel een verplicht fusietraject moeten doorlopen. Zes jaar later zou Vlaanderen nog slechts 98 gemeenten tellen. De bestaande politiezones zouden daarbij als uitgangspunt dienen om de nieuwe gemeentelijke grenzen vast te leggen.
Volgens Vooruit kan een grotere schaal lokale besturen sterker maken. Gemeenten krijgen steeds meer taken en worden geconfronteerd met almaar complexere dossiers. Denk daarbij onder meer aan ruimtelijke ordening, mobiliteit, klimaat, sociale dienstverlening, veiligheid en personeelsbeleid.
Grotere gemeenten zouden volgens De Loor bovendien makkelijker gespecialiseerd personeel kunnen aantrekken. Door kennis en expertise op grotere schaal te bundelen, zouden lokale besturen volgens hem beter in staat zijn om de toenemende verantwoordelijkheden op te nemen.
Het voorstel gaat daarnaast gepaard met een bredere hervorming van het lokale bestuur. De Loor wil onder meer de verloning van lokale mandatarissen verbeteren. Ook ziet hij een toekomst waarin de provincies overbodig worden en verschillende intergemeentelijke samenwerkingsverbanden kunnen verdwijnen omdat gemeenten zelf voldoende schaalgrootte zouden hebben.
De Vooruit-politicus plaatst ook vraagtekens bij de vrijwillige fusies. Volgens hem leiden die niet noodzakelijk tot de meest logische gemeentelijke indeling. Hij stelt dat lokale politici bij vrijwillige fusies soms vooral hun eigen machtspositie willen beschermen.
Lierde: “Gisteren niet en vandaag niet”
In Lierde wordt het voorstel alvast niet met open armen ontvangen. Burgemeester Jurgen Soetens maakt duidelijk dat zijn gemeente geen plannen heeft om met Geraardsbergen of een andere gemeente te fuseren. “Gisteren niet en vandaag niet. Daar zal het voorstel van Vooruit niets aan veranderen”, zegt Soetens. Hij ziet bovendien weinig inhoudelijke redenen om Lierde en Geraardsbergen bestuurlijk samen te brengen.
Volgens de burgemeester hebben beide gemeenten een verschillend sociaaleconomisch profiel. Dat ze vandaag op bepaalde vlakken samenwerken, betekent voor hem niet dat een fusie noodzakelijk of wenselijk is.
Soetens benadrukt dat Lierde vandaag al actief deelneemt aan verschillende samenwerkingsverbanden. De gemeente werkt op verschillende terreinen samen met andere lokale besturen en organisaties en toont volgens de burgemeester daarmee aan dat samenwerking perfect mogelijk is zonder de eigen gemeentelijke autonomie op te geven. “Lierde is en blijft een loyale partner in heel wat samenwerkingsverbanden. Daarvoor is geen fusie nodig”, klinkt het.
Voor Lierde ligt het verschil dan ook duidelijk tussen samenwerken en samensmelten. Waar samenwerking volgens Soetens voordelen kan bieden, betekent een fusie volgens hem een fundamentele verandering van de lokale bestuursstructuur.
Van Trimpont: “We zijn absoluut tegen verplichte fusies”
Ook Fernand Van Trimpont, burgemeester van Geraardsbergen, reageert afwijzend op het voorstel. Hij laat weinig ruimte voor twijfel over het standpunt van het stadsbestuur. “We zijn absoluut tegen verplichte fusies”, zegt Van Trimpont.
Volgens de burgemeester zijn er momenteel geen gesprekken, onderhandelingen of concrete plannen voor een fusie met Lierde of met een andere gemeente. Er is volgens hem op geen enkel moment een fusietraject opgestart of voorbereid. “Er is op geen enkel ogenblik een fusietraject opgestart of voorbereid. En om te fuseren moet je met twee zijn.”
Daarmee maakt Van Trimpont duidelijk dat het feit dat Geraardsbergen en Lierde vandaag samen een politiezone vormen, voor hem geen voldoende reden is om ook op bestuurlijk vlak één gemeente te worden.
“Geraardsbergen heeft al een goede schaalgrootte”
Van Trimpont verwijst bovendien naar de huidige omvang van Geraardsbergen. De stad telt ongeveer 35.000 inwoners en bestaat uit zestien deelgemeenten. Qua oppervlakte is Geraardsbergen zelfs groter dan Aalst. Volgens de burgemeester biedt die schaal voldoende mogelijkheden om een sterk lokaal bestuur uit te bouwen. “Dit lijkt mij een goede schaalgrootte”, aldus Van Trimpont.
Een bijkomende bezorgdheid is volgens hem de afstand tussen de burger en het gemeentebestuur. Een fusie zou ertoe kunnen leiden dat het lokale bestuur letterlijk en figuurlijk verder van de inwoners komt te staan. “Ons stadhuis blijft dichtbij. Burgers kunnen hun bestuurders blijven aanspreken, lokale noden blijven zichtbaar en beleidskeuzes kunnen worden afgestemd op de specifieke context van onze stad.”
Dat nabijheidsprincipe is volgens Van Trimpont een essentieel onderdeel van goed lokaal bestuur. Hij vreest dat een grotere gemeente weliswaar schaalvoordelen kan opleveren, maar tegelijkertijd het risico inhoudt dat de specifieke noden van kleinere kernen en deelgemeenten minder zichtbaar worden.
Samenwerken kan volgens Geraardsbergen perfect zonder fusie
Geraardsbergen kiest volgens Van Trimpont niet voor een geïsoleerde koers. De stad wil wel degelijk samenwerken met andere gemeenten en overheden, maar ziet daarin geen argument voor een bestuurlijke samensmelting. “Samenwerking laat toe om expertise te delen en in te spelen op de toenemende complexiteit van het beleid, zonder de ingrijpende gevolgen van een bestuurlijke samensmelting.”
Volgens het stadsbestuur bewijst de bestaande praktijk dat samenwerking en gemeentelijke autonomie perfect naast elkaar kunnen bestaan. Een duidelijk voorbeeld is de politiezone Geraardsbergen/Lierde. Beide gemeenten beschikken daar vandaag over één gezamenlijk politiekorps dat instaat voor onder meer interventies, wijkwerking en lokale veiligheid. Dat samenwerkingsmodel toont volgens Geraardsbergen aan dat het niet noodzakelijk is om twee gemeenten bestuurlijk samen te voegen om bepaalde diensten gezamenlijk te organiseren.
Ook het Rode Kruis werkt in de regio onder de gezamenlijke naam Rode Kruis-Geraardsbergen-Lierde. Daarnaast zijn beide gemeenten actief binnen verschillende intercommunales en samenwerkingsverbanden op het vlak van onder meer afvalbeheer, water en welzijn.
Daarbij werken Geraardsbergen en Lierde bovendien vaak samen met andere gemeenten uit de regio Zuid-Oost-Vlaanderen. Volgens de lokale besturen hoeft samenwerking dan ook niet beperkt te blijven tot één vast gemeentelijk verband.
Politiezone als fusiegrens zorgt voor discussie
Het voorstel van De Loor om de politiezones als basis te gebruiken voor nieuwe gemeentelijke grenzen heeft in Geraardsbergen en Lierde dus een bijzonder gevolg. De twee gemeenten delen vandaag immers al een politiezone.
Maar de burgemeesters benadrukken dat een politiezone en een gemeente twee verschillende bestuursniveaus zijn, met elk hun eigen logica en verantwoordelijkheden. Dat twee gemeenten voor bepaalde veiligheidsdiensten samenwerken, betekent volgens hen niet automatisch dat ook alle andere gemeentelijke bevoegdheden op hetzelfde niveau georganiseerd moeten worden.
Voorstanders van schaalvergroting zien dan weer net in dergelijke bestaande samenwerkingsverbanden een bewijs dat bepaalde gemeenten al sterk met elkaar verweven zijn. Volgens die redenering kan een fusie bestaande structuren vereenvoudigen en versnippering tegengaan.
Voor Geraardsbergen en Lierde is dat echter geen voldoende argument. Beide burgemeesters blijven bij hun standpunt dat een eventuele fusie alleen kan worden overwogen wanneer daar lokaal voldoende draagvlak voor bestaat.
Maatschappelijk draagvlak als voorwaarde
Van Trimpont benadrukt dat een fusie volgens hem alleen verantwoord kan zijn wanneer verschillende voorwaarden zijn vervuld. Er moet volgens hem sprake zijn van voldoende maatschappelijk draagvlak, een duidelijke inhoudelijke meerwaarde en een stevige financiële onderbouw.
Een fusie mag volgens die visie geen doel op zich worden. Eerst moet worden aangetoond welke problemen ermee worden opgelost en welke voordelen de inwoners daadwerkelijk zullen ervaren.
Daarbij spelen volgens het stadsbestuur ook praktische vragen een rol. Een grotere gemeente betekent immers niet automatisch dat dienstverlening goedkoper of efficiënter wordt. Een fusie brengt ook organisatorische veranderingen met zich mee en kan gevolgen hebben voor personeel, dienstverlening, infrastructuur en de manier waarop inwoners contact opnemen met hun bestuur.
Voor Geraardsbergen staat daarom het behoud van een toegankelijk lokaal bestuur centraal.
Fusiedebat opnieuw volop geopend
Met het voorstel van Vooruit lijkt het debat over de gemeentelijke schaalgrootte in Vlaanderen opnieuw volop te worden geopend. De Vlaamse overheid zette de voorbije jaren vooral in op vrijwillige fusies, maar het voorstel van De Loor gaat een belangrijke stap verder door een verplicht traject naar voren te schuiven.
Voor Geraardsbergen en Lierde is de boodschap alvast duidelijk: een fusie staat niet op de agenda.
Lierde wil zijn gemeentelijke zelfstandigheid behouden en wijst erop dat samenwerking vandaag al mogelijk is zonder de eigen identiteit en autonomie op te geven. Geraardsbergen ziet zichzelf met zijn ongeveer 35.000 inwoners en zestien deelgemeenten als een gemeente die over voldoende schaal beschikt om haar taken zelfstandig op te nemen.
Beide burgemeesters zien wel mogelijkheden om verder samen te werken met buurgemeenten en andere partners. Maar samenwerking moet volgens hen vertrekken vanuit concrete noden en vrijwillige keuzes, niet vanuit een verplicht opgelegde gemeentelijke hertekening.
Of het voorstel van Vooruit uiteindelijk politiek draagvlak krijgt, valt nog af te wachten. Indien het model van 98 gemeenten daadwerkelijk wordt doorgezet, zou dat voor heel Vlaanderen een ingrijpende bestuurlijke operatie betekenen. Voor Geraardsbergen en Lierde zou de discussie bovendien rechtstreeks raken aan de vraag hoe de regio in de toekomst bestuurd moet worden.
Voorlopig houden beide burgemeesters de deur voor een verplichte fusie dan ook stevig dicht. De boodschap vanuit zowel Geraardsbergen als Lierde is helder: samenwerken kan, maar samensmelten hoeft voor hen niet.
