De afschaffing van het vragenhalfuurtje in Lede blijft niet zonder gevolgen. Na klachten van Groen Lede en Open Lede oordeelt de gouverneur van Oost-Vlaanderen dat de beslissing van de gemeenteraad om het vragenhalfuurtje te schrappen zonder een gelijkwaardige regeling in de plaats te stellen, indruist tegen het Decreet Lokaal Bestuur. Artikel 304 van dat decreet verplicht gemeenten immers tot het voorzien van een formele regeling waardoor burgers voorstellen en vragen op de agenda van de gemeenteraad kunnen zetten. Hoewel er geen formele sanctie volgt, is de boodschap duidelijk: het gemeentebestuur heeft nagelaten om zijn participatieverplichting na te leven en moet bijsturen. De oppositie voelt zich gesterkt, het bestuur belooft bezinning.
Artikel:
Op 24 april 2025 besliste de gemeenteraad van Lede om artikel 45 van het huishoudelijk reglement te schrappen. Die bepaling voorzag in een vragenhalfuurtje voor burgers, een moment net vóór de gemeenteraad waarin inwoners de kans kregen om rechtstreeks vragen te stellen aan raadsleden. Hoewel het om een informeel participatie-instrument ging dat buiten de officiële agenda van de raad viel, vormde het voor vele inwoners een laagdrempelige manier om gehoord te worden.
De gemeenteraad schafte het vragenhalfuurtje af zonder een evenwaardige regeling in de plaats te stellen. Net daar wringt het schoentje. Zowel Groen Lede als Open Lede voelden zich niet alleen politiek gepasseerd, maar vooral bezorgd over de democratische legitimiteit van de beslissing. Zij dienden afzonderlijk klacht in bij de gouverneur van Oost-Vlaanderen en kregen nu gelijk.
Strijd met artikel 304 Decreet Lokaal Bestuur.
Volgens de gouverneur en het Agentschap Binnenlands Bestuur voldoet de beslissing van Lede niet aan de verplichtingen uit artikel 304 van het Decreet Lokaal Bestuur. Dat artikel schrijft voor dat elke gemeente een regeling moet uitwerken die inwoners het recht geeft om voorstellen en vragen op de agenda van de gemeenteraad te plaatsen. Het gaat dus niet om vrijblijvende participatie, maar om een decretale verplichting die formeel moet worden opgenomen in het reglementair kader van een lokaal bestuur. Het louter schrappen van het vragenhalfuurtje, zonder enige alternatieve regeling te voorzien, betekent dat burgers sinds april 2025 geen enkel erkend kanaal meer hebben om rechtstreeks beleidsvragen of voorstellen op gemeenteraadsniveau in te dienen.
Stijn Wille (Open Lede): “Bestuur overspeelde haar hand”
Fractieleider Stijn Wille van Open Lede is tevreden met de bevestiging vanuit hogerhand.
“Dit is een principiële overwinning, niet voor ons als oppositie, maar voor elke inwoner van Lede die zijn stem wil laten horen. De beslissing van de meerderheid om het vragenhalfuurtje af te schaffen zonder een alternatief was niet alleen politiek ondoordacht, maar ook juridisch fout.”
Volgens Wille is het opvallend dat een gemeentebestuur dat zegt participatie hoog in het vaandel te dragen, zo lichtzinnig is omgesprongen met een rechtstreekse vorm van burgerinspraak.
“Inspraak is geen overlast, geen formaliteit, maar de kern van representatief bestuur. Als je dat zomaar afschaft, zonder alternatief, geef je als bestuur een bijzonder bedenkelijk signaal.”
Jo Maebe (Groen Lede): “Zwijg de burger niet dood”
Ook Jo Maebe van Groen Lede is blij dat de klacht weerklank kreeg.
“Het gaat hier niet alleen om een technische kwestie. Dit gaat over respect. Mensen die zich engageren voor hun gemeente, die met ideeën of vragen komen, verdienen geen stilte als antwoord. Een bestuur dat kritiek of vragen als lastig ervaart, heeft zijn rol als vertegenwoordiger niet begrepen.”
Volgens Maebe was het vragenhalfuurtje een essentieel onderdeel van de lokale democratie. “Natuurlijk kan je nadenken over nieuwe vormen van participatie, maar participatie zonder rechtstreekse toegang tot het beleidsniveau is hol. De wetgever heeft dat goed begrepen, nu het bestuur nog.”
Gouverneur: geen formele sanctie, wel duidelijke aanbeveling.
De gouverneur van Oost-Vlaanderen stelt formeel dat er geen toezichtmaatregel opgelegd wordt, aangezien het vragenhalfuurtje geen officieel onderdeel uitmaakte van de gemeenteraadsagenda. Toch is de conclusie ondubbelzinnig: het gemeentebestuur van Lede moet een regeling uitwerken die de participatierechten van burgers opnieuw garandeert.
In haar advies maakt de gouverneur duidelijk dat, hoewel het vragenhalfuurtje op zich niet verplicht is, het schrappen ervan zonder een ander participatiekanaal op gemeenteraadsniveau wel problematisch is. Participatieinitiatieven zoals infomarkten, digitale inspraakplatformen of burgerpanels zijn waardevol, maar vervangen niet het grondrecht van burgers om formeel tussen te komen in de beleidsagenda.
Reactie van het gemeentebestuur: “We nemen dit ter harte”
Burgemeester Geertrui Van De Velde (CD&V) heeft formeel gereageerd op het advies dat de Oost-Vlaamse gouverneur Carina Van Cauter uitbracht naar aanleiding van een klacht die eerder werd ingediend tegen de afschaffing van het zogenaamde ‘vragenhalfuurtje’ voor burgers voorafgaand aan de gemeenteraad van Lede. De beslissing om dit vragenmoment af te schaffen werd op 24 april 2025 door de gemeenteraad genomen en veroorzaakte de voorbije maanden de nodige commotie bij zowel oppositiepartijen als geëngageerde burgers.
Na een juridische toetsing oordeelde de gouverneur dat de afschaffing van het vragenhalfuurtje niet in strijd is met artikel 304 van het decreet lokaal bestuur. In dat artikel staat duidelijk dat het huishoudelijk reglement van een gemeenteraad een regeling moet bevatten die burgers toelaat om voorstellen en vragen aan het lokale beleid te richten. Toch ziet de gouverneur geen aanleiding om een toezichtmaatregel op te leggen, wat betekent dat de beslissing van de gemeenteraad juridisch standhoudt. Er werd daarentegen wel een aanbeveling geformuleerd, die volgens burgemeester Van De Velde ernstig wordt genomen.
De gouverneur baseert haar oordeel op het feit dat het vragenhalfuurtje in Lede plaatsvond vóór de officiële opening van de gemeenteraadszitting en dus buiten het formele kader ervan viel. Deelname door raadsleden was bovendien vrijblijvend. Hierdoor maakte het vragenmoment geen onderdeel uit van de officiële agenda en was het eerder een informeel gebruik dan een door het huishoudelijk reglement afgedwongen recht. In die optiek kan de afschaffing ervan niet beschouwd worden als een beperking van het recht op burgerinspraak zoals bedoeld in het decreet.
Hoewel het advies de beslissing van het Leedse bestuur juridisch bevestigt, onderstreept de gouverneur dat het aanbevelenswaardig is om, ongeacht andere bestaande participatiekanalen, in het huishoudelijk reglement of het participatiereglement expliciet te voorzien in een formele regeling waarbij burgers hun voorstellen of vragen rechtstreeks aan de gemeenteraad kunnen voorleggen. Daarmee wordt een fundamenteler punt aangeraakt: hoe structureel en transparant verloopt de participatie van burgers binnen het lokale besluitvormingsproces?
Het bestuur van Lede erkent dat burgerparticipatie een onmiskenbaar belangrijk onderdeel is van goed en gedragen lokaal beleid. Burgemeester Van De Velde stelt in haar reactie dat de aanbeveling van de gouverneur niet zomaar terzijde wordt geschoven. Integendeel: ze vormt voor het bestuur een aanleiding om na te denken over hoe burgerinspraak op een efficiëntere, heldere en meer structurele manier georganiseerd kan worden. Dat kan onder meer via aangepaste procedures, vernieuwde participatiereglementen of het integreren van digitale inspraakmogelijkheden. Daarbij moet worden gezocht naar een werkbaar evenwicht tussen toegankelijke burgerparticipatie en de praktische werking van de gemeenteraad.
De burgemeester maakt duidelijk dat het engagement van het bestuur om burgers te betrekken bij het beleid niet ophoudt bij formele procedures of voorafgaande vragenhalfuurtjes. Volgens haar wordt binnen het gemeentelijk apparaat al op diverse manieren ingezet op inspraak en overleg, onder meer via participatietrajecten, adviesraden, wijkvergaderingen en thematische infomomenten. Toch geeft ze toe dat het signaal van de gouverneur een nuttig moment van reflectie is. Het bestuur zal zich dan ook buigen over de vraag op welke manier het bestaande participatiekader nog verder kan worden versterkt of geformaliseerd.
De afschaffing van het vragenhalfuurtje lijkt daarmee niet het einde te zijn van burgerinspraak in Lede, maar veeleer het begin van een bredere discussie over hoe burgers op een transparante en structurele manier toegang kunnen krijgen tot de besluitvorming in hun gemeente. In die zin wordt het gouverneursadvies niet alleen als een juridische evaluatie beschouwd, maar ook als een politiek en democratisch waardevol aandachtspunt dat uitnodigt tot actie.
Vertrouwen herstellen.
Zowel Open Lede als Groen Lede wijzen erop dat deze beslissing meer dan ooit de nood aan transparantie, openheid en inspraak bevestigt. Voor hen gaat het niet om teruggrijpen naar het verleden, maar om het uitwerken van een toekomstgericht participatiebeleid waarin inwoners écht een stem krijgen in het lokaal bestuur.
“Dit moet een kantelmoment zijn,” besluit Wille. “Niet alleen een herstel van wat fout liep, maar de start van een volwassen participatiecultuur. Dat verdienen onze inwoners.”
Wat nu volgt, is de concrete vertaling van die aanbeveling in een nieuw reglementair kader. Of het gemeentebestuur die kans grijpt om het vertrouwen van de burger te herstellen, zal blijken in de komende maanden. Eén ding is zeker: de burgerinspraak is in Lede niet langer optioneel.
