Archeologisch onderzoek onthult verrassende geheimen onder Dendermonde: 40 jaar aan bodemschatten samengebracht.

Foto: HIDOC Dendermonde.
Facebook
LinkedIn
WhatsApp
X

Onder de straten, pleinen en tuinen van Dendermonde ligt een bijzonder stukje stadsgeschiedenis verborgen. Wat vandaag een vertrouwd stadsbeeld vormt, blijkt ondergronds een rijk archeologisch archief te bevatten. Onderzoekers hebben nu maar liefst veertig jaar aan archeologische gegevens samengebracht in een grootschalige studie naar de ontwikkeling van Dendermonde tussen de 11e en de 16e eeuw. Het onderzoek levert niet alleen nieuwe en verrassende inzichten op over het ontstaan en de groei van de stad, maar vormt ook een belangrijke aanvulling op de historische kennis. Dat is des te belangrijker omdat het stadsarchief tijdens de Eerste Wereldoorlog werd verwoest.

De resultaten van het onderzoek bieden een unieke kijk op hoe Dendermonde zich doorheen de middeleeuwen ontwikkelde. Van een strategisch gelegen burcht tot een belangrijke handelsstad: de bodem vertelt een verhaal dat in geschreven documenten niet altijd meer terug te vinden is.

Om alle beschikbare informatie overzichtelijk samen te brengen, stelden de onderzoekers een uitgebreide archeologische advieskaart op. Daarop worden de resultaten van tientallen jaren archeologisch onderzoek gebundeld. De kaart moet een belangrijk werkinstrument worden voor onderzoekers, stadsdiensten, beleidsmakers en projectontwikkelaars. Ze maakt het mogelijk om vooraf beter in te schatten welke archeologische waarde bepaalde locaties in de stad kunnen hebben.

Ook bij toekomstige bouwprojecten en de verdere uitwerking van het stedelijke erfgoedbeleid kunnen de resultaten een belangrijke rol spelen. Zo kan het archeologische verleden van Dendermonde beter worden beschermd en krijgen nieuwe ontwikkelingen meer aandacht voor wat zich onder de grond bevindt.

Van strategische burcht naar belangrijke handelsstad

Een van de belangrijkste onderdelen van de studie is de reconstructie van het historische landschap en de vroegere waterlopen van Dendermonde. Die elementen speelden een cruciale rol in de ontwikkeling van de stad. De ligging aan het water en de strategische positie maakten van Dendermonde al vroeg een interessante vestigingsplaats.

Opgravingen op de huidige Grote Markt brachten bijzonder interessante sporen aan het licht. Archeologen ontdekten er onder meer een neerhof met een ringgracht. Dat terrein maakte deel uit van de oudste kern van Dendermonde en deed in de 11e eeuw dienst als elitair grafveld.

De vondsten wijzen erop dat de geschiedenis van de stad veel verder teruggaat dan het huidige historische stadsbeeld doet vermoeden. De Grote Markt, vandaag het kloppende hart van Dendermonde, blijkt dus ook ondergronds een bijzonder belangrijke historische locatie te zijn.

In de daaropvolgende eeuwen groeide Dendermonde uit tot een belangrijke stad en een regionaal handelscentrum. Uit het archeologische onderzoek blijkt dat de stad haar oorsprong vond in een strategisch gelegen burcht op de Grote Markt. Van daaruit ontwikkelde de nederzetting zich geleidelijk verder.

Ook de opeenvolgende stadsomwallingen vertellen een interessant verhaal. Doorheen de eeuwen werden nieuwe verdedigingsstructuren aangelegd, waarbij de stad zich telkens opnieuw uitbreidde. De archeologen konden die ontwikkeling reconstrueren aan de hand van verschillende bouwfasen en grondsporen. Het is als het ware een geschiedenis die laagje na laagje in de bodem bewaard bleef.

Foto: Agentschap Onroerend Erfgoed.

Middeleeuwse stadsambities waren groter dan de uiteindelijke groei

Een van de opvallendste vaststellingen uit het onderzoek heeft betrekking op de grote stadsomwalling die in de 13e en 14e eeuw werd aangelegd.

Het toenmalige stadsbestuur had duidelijk ambitieuze plannen. De omvang van de verdedigingswerken wijst erop dat men rekening hield met een aanzienlijke groei van Dendermonde en een sterke toename van de bevolking. De stad bereidde zich voor op een toekomst waarin ze nog belangrijker zou worden als woon- en handelscentrum.

Die verwachte groei kwam uiteindelijk echter niet volledig tot stand. Vanaf de late 14e eeuw kreeg Dendermonde te maken met verschillende ingrijpende ontwikkelingen die een rem zetten op de stedelijke expansie.

Oorlogen, opeenvolgende pestepidemieën en de achteruitgang van de lakennijverheid zorgden ervoor dat het bevolkingsaantal sterk terugliep. De economische activiteit nam af en de stad kende een periode van moeilijkheden.

Dat had ook zichtbare gevolgen voor de ruimtelijke ontwikkeling. Opvallend is dat grote delen van het gebied binnen de uitgebreide stadsomwalling gedurende lange tijd onbebouwd bleven. De archeologische gegevens tonen dus niet alleen hoe een stad groeide, maar ook hoe economische en demografische tegenslagen hun sporen nalieten in het stedelijke landschap.

De studie maakt duidelijk dat de geschiedenis van Dendermonde geen onafgebroken verhaal van uitbreiding en vooruitgang was. Ambitieuze plannen werden soms ingehaald door de werkelijkheid, waardoor bepaalde stadsdelen een heel andere ontwikkeling kenden dan oorspronkelijk werd verwacht.

Veertig jaar archeologische gegevens samengebracht

Om de evolutie van Dendermonde zo nauwkeurig mogelijk te reconstrueren, moesten de onderzoekers een bijzonder omvangrijke puzzel leggen. Ze brachten gegevens uit veertig jaar archeologisch onderzoek samen en combineerden daarbij uiteenlopende bronnen.

Een belangrijk onderdeel van het materiaal bestaat uit opgravingen die door vrijwilligers werden uitgevoerd, vooral in de periode vóór 2002. Daarnaast werden ook de resultaten van professionele archeologen in de studie opgenomen.

Die combinatie is bijzonder waardevol. Vroeger verzamelde kennis, losse onderzoeksresultaten en recentere wetenschappelijke inzichten worden op die manier samengebracht in één samenhangend overzicht.

De studie beperkt zich bovendien niet tot de stadsomwallingen en de historische landschapsontwikkeling. Ook de evolutie van de huizenbouw, de aanwezigheid en ontwikkeling van ambachten, religieuze instellingen en de ruimtelijke organisatie van de stad werden onderzocht.

Daardoor ontstaat een veel breder beeld van het middeleeuwse Dendermonde. Niet alleen de verdedigingswerken en de grote historische ontwikkelingen komen aan bod, maar ook het dagelijkse leven van de mensen die er woonden en werkten.

Hoe waren de woningen opgebouwd? Welke ambachten waren belangrijk? Waar bevonden zich religieuze instellingen? En hoe veranderde de inrichting van de stad doorheen de eeuwen? De archeologische gegevens helpen om op al die vragen steeds nauwkeuriger een antwoord te formuleren.

Voor Dendermonde is dat bijzonder relevant. Door de verwoesting van het stadsarchief tijdens de Eerste Wereldoorlog ging een belangrijk deel van het historische documentenbestand verloren. Daardoor zijn archeologische sporen een onmisbare bron geworden om het verleden van de stad te reconstrueren.

In 2005 werd op de Grote Markt al een 14e-eeuwse kelder ontdekt – Foto: Hidoc Stadsmseum.

Ook oude stadskelders kunnen belangrijke geheimen prijsgeven

Het archeologische onderzoek sluit nauw aan bij het project Onderhuis van het Stadsmuseum Dendermonde. Binnen dat initiatief worden historische kelders in de binnenstad onderzocht om meer te weten te komen over de vroegere bebouwing en het leven in de stad.

Dat project vertrekt vanuit een bijzonder gegeven. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden heel wat huizen in Dendermonde verwoest. Toch bleven oudere kelders vaak gedeeltelijk of volledig bewaard. Sommige daarvan werden na de oorlog opnieuw gebruikt en maken vandaag nog altijd deel uit van gebouwen die op het eerste gezicht veel jonger lijken.

Net die kelders kunnen bijzonder interessante archeologische informatie bevatten. Ze kunnen sporen bewaren van vroegere bouwfasen en vertellen mogelijk meer over de ouderdom van een gebouw, de gebruikte bouwtechnieken en de manier waarop ruimtes doorheen de tijd werden benut.

Met het project Onderhuis wil het Stadsmuseum daarom zoveel mogelijk historische kelders in kaart brengen. Een gespecialiseerd team kan ter plaatse komen kijken en de kelder onderzoeken zonder schade aan te richten.

Ook inwoners die vermoeden dat hun kelder ouder is dan hun huidige woning, worden uitgenodigd om contact op te nemen met het stadsmuseum. Een volledig opgeruimde kelder is daarvoor niet noodzakelijk. Zelfs ruimtes die vandaag nog gewoon als opslagplaats worden gebruikt, kunnen waardevolle historische informatie bevatten.

Het initiatief biedt inwoners bovendien de kans om zelf bij te dragen aan de kennis over de geschiedenis van Dendermonde. Wat voor een eigenaar misschien gewoon een oude kelder lijkt, kan voor archeologen een belangrijke ontbrekende schakel vormen in het verhaal van de stad.

Waardevolle basis voor toekomstig erfgoedbeleid

Het grootschalige syntheseonderzoek werd uitgevoerd door vzw Erfgoedtank, een samenwerkingsverband tussen het Stadsmuseum Dendermonde, RAAP België en Monument Vandekerckhove. De Vlaamse overheid verleende financiële steun aan de studie, terwijl ook de Oudheidkundige Kring ondersteuning bood.

De resultaten zijn inmiddels publiek beschikbaar via het Agentschap Onroerend Erfgoed en het Stadsmuseum Dendermonde.

Met de nieuwe archeologische advieskaart beschikt Dendermonde voortaan over een belangrijk instrument om zijn ondergrondse erfgoed beter te leren kennen en te beschermen. De verzamelde gegevens kunnen niet alleen onderzoekers helpen bij toekomstige studies, maar ook stadsdiensten en beleidsmakers ondersteunen bij beslissingen over ruimtelijke ontwikkeling.

Het onderzoek toont vooral aan hoeveel geschiedenis er nog onder het huidige stadsbeeld verborgen ligt. Achter een plein, een straat of een ogenschijnlijk gewone woning kunnen sporen schuilgaan van een middeleeuwse nederzetting, een verdwenen stadsomwalling, oude ambachten of eeuwenoude bebouwing.

Veertig jaar archeologisch onderzoek heeft nu een groot deel van die puzzel samengebracht. En toch is het verhaal nog niet helemaal verteld. Want iedere nieuwe opgraving, iedere onderzochte kelder en iedere archeologische vondst kan opnieuw een stukje toevoegen aan de geschiedenis van Dendermonde.

Op zoek naar een fotograaf in eigen streek? Eline en Kristof van KEST Photo zorgen voor een perfect afgewerkte reportage.

Huwelijk, communie, portret of new born? KEST Photo zorgt voor unieke beelden en een professinoele omkadering.

fout: Inhoud is beschermd.