Na een jaar zonder runderen kreeg de Houtem Jaarmarkt op woensdag 11 november opnieuw een vertrouwd stukje van haar eeuwenoude traditie terug. Veehandelaar Stijn Baele bracht als enige toegelaten handelaar ongeveer 180 runderen naar het Marktplein in Sint-Lievens-Houtem. Rond 15 uur werden de dieren onder ruime belangstelling naar hun verblijfplaats gebracht. De terugkeer zorgde voor heel wat tevreden gezichten bij bezoekers en liefhebbers van de veemarkt. Toch bleef er ook een gevoel van gemis, want de traditionele samenkomst van verschillende veehandelaars was nog niet mogelijk. De hoop is dan ook dat in 2027 opnieuw een volwaardige rundermarkt kan plaatsvinden.
Een vertrouwd beeld dat opnieuw kleur geeft aan de jaarmarkt
Voor wie de Houtem Jaarmarkt al jarenlang bezoekt, waren het bijzondere taferelen op woensdagmiddag. Op het Marktplein verschenen opnieuw runderen, een beeld dat tijdens de vorige editie noodgedwongen ontbrak. De aanwezigheid van de dieren zorgde meteen voor een andere sfeer en bracht een belangrijk onderdeel van het historische karakter van de winterjaarmarkt terug tot leven.
Het ontbreken van de runderen in 2025 was voor veel bezoekers een opvallende breuk met het verleden. De dieren vormen immers al eeuwenlang een essentieel onderdeel van de Houtemse traditie. Niet alleen voor de professionele veehandelaars, maar ook voor gezinnen, landbouwliefhebbers en oud-inwoners die ieder jaar speciaal naar Sint-Lievens-Houtem afzakken, hoort de rundermarkt bij het vertrouwde decor van 11 november.
De oorzaak van de afwezigheid vorig jaar lag bij de maatregelen rond infectieuze boviene rhinotracheïtis (IBR), een besmettelijke virusziekte bij runderen. Ook dit jaar bleef de problematiek een bepalende factor. Een volledige herneming van de rundermarkt bleek daardoor nog niet haalbaar. Toch werd achter de schermen gezocht naar mogelijkheden om de dieren opnieuw naar Houtem te krijgen.
Dat overleg leverde uiteindelijk een gedeeltelijk resultaat op. Met toestemming van de bevoegde instanties mocht één veehandelaar deelnemen. Die eer viel te beurt aan Stijn Baele van Veehandel Baele, die met ongeveer 180 runderen naar de jaarmarkt trok.
Stijn Baele neemt de verantwoordelijkheid op zich
De beslissing om als enige handelaar aanwezig te zijn, was voor Stijn Baele niet vanzelfsprekend. Hij besefte dat zijn deelname ook betekende dat andere collega’s voorlopig aan de zijlijn moesten blijven staan. Toch wilde hij de kans niet laten voorbijgaan om de runderen opnieuw een plaats te geven op de Houtemse jaarmarkt.
“We hebben eigenlijk even getwijfeld om nee te zeggen. Maar dan dachten we: stel dat er iemand anders staat die niet van de gemeente is en wij er niet bij zijn. Dat zou ook een dubbel gevoel geven”, vertelde Baele. De knoop werd uiteindelijk snel doorgehakt. “Dan hebben we direct gezegd: ja, oké, we zullen dat doen. We maken er het beste van.”
Rond 15 uur werden de ongeveer 180 runderen naar hun verblijfplaats op het Marktplein gebracht. Heel wat bezoekers verzamelden zich om dat moment van dichtbij te volgen. Voor Stijn Baele was het een bijzonder gevoel om na de afwezigheid van vorig jaar opnieuw met dieren aanwezig te kunnen zijn.
Zijn tevredenheid was duidelijk merkbaar, al stak hij zijn teleurstelling over de beperkte deelname niet onder stoelen of banken. “Het is echt heel goed dat er opnieuw runderen zijn en we zijn heel tevreden. Maar het is toch jammer dat de rest er niet bij kon zijn. Het is een ander gezicht als iedereen erbij is. Met de collega’s onder elkaar is het gewoon leuker.”
De onderlinge contacten tussen de veehandelaars, het samen onderhandelen en de bedrijvigheid op de markt maken volgens hem immers een belangrijk deel uit van de beleving.
Een eerste stap richting een volwaardige rundermarkt
Dat Stijn Baele dit jaar de enige toegelaten veehandelaar was, betekent niet dat de ambities beperkt blijven tot deze editie. Integendeel, zowel bij de handelaar als bij het gemeentebestuur leeft de hoop dat de gedeeltelijke terugkeer een opstap wordt naar een normale situatie. “We hebben ja gezegd in de hoop dat volgend jaar iedereen kan terugkomen”, benadrukte Baele. Hij waardeerde daarbij ook de inspanningen die vanuit de gemeente werden geleverd om opnieuw runderen naar Sint-Lievens-Houtem te kunnen halen. “We doen ons best”, klonk het.
Als lokale veehandelaar was hij bovendien trots dat hij dit jaar een bijdrage mocht leveren aan het opnieuw op gang brengen van de rundermarkt. Het bleef evenwel zijn grote wens om bij een volgende editie opnieuw samen met zijn collega’s op het Marktplein te staan.
De toelating kwam er na overleg tussen het gemeentebestuur, de gouverneur en de bevoegde federale instanties. Ook minister van Landbouw David Clarinval en het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) waren betrokken bij de beslissing om onder strikte voorwaarden opnieuw runderen toe te laten. De dieren konden op 11 en 12 november worden bezichtigd en te koop worden aangeboden.
Bezoekers reageren: ‘Zonder koeien miste Houtem toch iets’
De terugkeer van de runderen bleef uiteraard niet onopgemerkt bij het publiek. Op en rond het Marktplein stonden heel wat belangstellenden te kijken toen de dieren hun plaats innamen. Bij verschillende bezoekers overheerste vooral de opluchting dat opnieuw een stukje van de vertrouwde jaarmarkt aanwezig was.
Voor velen is de rundermarkt immers veel meer dan een plaats waar dieren worden verhandeld. Het is een traditie die herinneringen oproept aan vroegere generaties, aan familiebezoeken en aan de typische bedrijvigheid die Sint-Lievens-Houtem ieder jaar op 11 november op zijn kop zet.
Een bezoeker verwoordde het als volgt: “Vorig jaar was het toch een beetje vreemd. Je komt naar de jaarmarkt en je verwacht overal dieren te zien. Als de koeien er niet zijn, ontbreekt er iets. Het is goed dat ze opnieuw aanwezig zijn.” Ook een andere bezoeker was bijzonder tevreden: “Wij komen hier al jaren en de runderen horen er gewoon bij. Je ziet dat mensen opnieuw blijven staan om te kijken. Dat maakt de jaarmarkt toch helemaal anders.”
Een bezoekster die speciaal naar het Marktplein was gekomen, benadrukte vooral de historische betekenis: “Het is mooi dat ze moeite hebben gedaan om de koeien opnieuw naar Houtem te brengen. Het hoeft voor mij niet meteen met honderden veehandelaars te zijn, maar het belangrijkste is dat de traditie niet verloren gaat.”
Ook bij oudere bezoekers waren er heel wat herinneringen aan vroeger. “Ik weet nog hoe druk het hier vroeger was met de verschillende handelaars. Dat waren fantastische taferelen. Hopelijk kunnen we dat volgend jaar opnieuw beleven.” Een andere aanwezige vatte het gevoel van heel wat bezoekers kort samen: “Een jaarmarkt zonder runderen is toch niet hetzelfde. Houtem Jaarmarkt is opnieuw Houtem Jaarmarkt.”
De reacties maakten duidelijk dat de aanwezigheid van de dieren niet alleen door de landbouwsector wordt gewaardeerd. Ook het brede publiek beschouwt de rundermarkt als een onmisbaar onderdeel van het evenement.
Handjeklap brengt eeuwenoude veehandel opnieuw tot leven
Met de terugkeer van de runderen kreeg ook een bijzondere vorm van onderhandelen opnieuw aandacht: het zogenaamde handjeklap. Die traditionele manier van handelen behoort tot de meest herkenbare gebruiken van de Houtemse veemarkt.
Bij handjeklap proberen koper en verkoper al klappend tot een akkoord te komen. Tijdens het onderhandelen worden biedingen en tegenbiedingen met handslagen uitgewisseld. Het is een bijzonder schouwspel waarbij ervaring, timing en onderlinge verstandhouding een belangrijke rol spelen.
Wanneer beide partijen elkaar vinden, zorgt een laatste stevige klap voor de bezegeling van de verkoop. Een eeuwenoude handelswijze die vandaag nog maar op weinig plaatsen op dezelfde manier te beleven valt. Het handjeklap is dan ook veel meer dan een folkloristisch extraatje. Het vormt een levend onderdeel van het immateriële erfgoed van de Houtem Jaarmarkt, die in 2010 werd opgenomen op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid.
De combinatie van dierenhandel, traditionele onderhandelingen en de ontmoeting tussen handelaars en bezoekers geeft de winterjaarmarkt haar bijzondere karakter. Net daarom werd de afwezigheid van de runderen vorig jaar door zoveel mensen als een gemis ervaren.
Gemeentebestuur wil authentieke karakter bewaren
Ook het gemeentebestuur van Sint-Lievens-Houtem beschouwde de terugkeer van de runderen als een belangrijke stap. Schepen van de winterjaarmarkt Jan Van den Bossche had eerder al duidelijk gemaakt hoe belangrijk de dieren zijn voor de identiteit van het evenement. “Laat ons eerlijk zijn: een Houtem Jaarmarkt zonder koeien voelt niet helemaal als een échte Houtem Jaarmarkt”, klonk het.
Burgemeester Tim De Knyf (NH) onderstreepte eveneens dat de aanwezigheid van de runderen een bijzondere betekenis had. Hoewel het dit jaar slechts om één handelaar en een beperkt aantal dieren ging in vergelijking met de traditionele rundermarkt, betekende de toelating een belangrijke overwinning voor iedereen die de traditie een warm hart toedraagt.
Tijdens de vorige editie werd geprobeerd het ontbreken van de runderen op te vangen met bijkomende paardenactiviteiten en een historisch paardenspektakel. Die initiatieven zorgden voor extra beleving, maar konden het vertrouwde beeld van de rundermarkt uiteraard niet volledig vervangen.
De gedeeltelijke terugkeer in 2026 toont dat er opnieuw mogelijkheden zijn om de traditie verder te zetten, al blijft de gezondheidsproblematiek rond IBR voorlopig een belangrijke uitdaging.
2027 moet het jaar van de grote terugkeer worden
De aanwezigheid van ongeveer 180 runderen op het Marktplein was op woensdag 11 november ongetwijfeld een van de meest besproken momenten van de Houtem Jaarmarkt. Na een jaar van afwezigheid konden bezoekers opnieuw genieten van een vertrouwd stukje landbouwgeschiedenis.
Toch beseft iedereen dat de editie van 2026 nog niet het eindpunt is. Voor Stijn Baele blijft vooral de hoop bestaan dat zijn deelname niet bij een eenmalig initiatief blijft en dat volgend jaar opnieuw meerdere veehandelaars hun dieren naar Sint-Lievens-Houtem kunnen brengen.
Ook bij de bezoekers klinkt die wens bijzonder duidelijk. De koeien zijn terug, maar het volledige spektakel van vroeger wordt nog gemist. De onderlinge contacten tussen de handelaars, de drukte rond de dieren en het traditionele handjeklap maken immers deel uit van een totaalbeleving die moeilijk te vervangen valt.
Besluit: Houtem heeft opnieuw een stukje van zijn ziel terug
De terugkeer van de runderen in 2026 was misschien nog beperkt in omvang, maar de symbolische betekenis ervan was bijzonder groot. De ongeveer 180 dieren van Stijn Baele brachten niet alleen opnieuw leven op het Marktplein, maar zorgden ook voor een gevoel van herkenning bij bezoekers die de rundermarkt vorig jaar node moesten missen.
Dat één handelaar dit jaar de toelating kreeg, blijft een compromis. Voor Baele was het een bewuste keuze om de traditie niet verder te laten wegkwijnen en tegelijk een signaal te geven dat de rundermarkt een toekomst verdient.
De blik is ondertussen gericht op 2027. Dan hopen de veehandelaars, het gemeentebestuur en de vele liefhebbers opnieuw samen te kunnen genieten van een volwaardige rundermarkt. Want de boodschap die woensdag op het Marktplein weerklonk, was duidelijk: de Houtem Jaarmarkt mag dan wel eeuwenoud zijn, haar grootste troef blijft het levende karakter van haar tradities. En daar horen de koeien onlosmakelijk bij.
