De gemeente Herzele bekijkt hoe ze dieren beter kan beschermen tijdens warme periodes. Gemeenteraadslid Joshua D’Hondt (N-VA) bracht tijdens de gemeenteraad een voorstel op tafel om werk te maken van een lokaal hitteplan voor dieren. Dat plan zou niet alleen aandacht moeten hebben voor landbouwdieren en weidedieren, maar ook voor huisdieren en wilde dieren.
Aanleiding zijn de steeds vaker voorkomende periodes van langdurige en intense warmte. Volgens D’Hondt hebben de voorbije hittegolven nogmaals aangetoond dat extreme temperaturen niet alleen voor mensen gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Ook dieren kunnen ernstig lijden onder de warmte.
Dieren al bij relatief lage temperaturen in de problemen
D’Hondt wees tijdens de gemeenteraad op de relatief lage temperatuurdrempels waarbij dieren hittestress kunnen ontwikkelen. Bij runderen kan dat volgens zijn toelichting al vanaf ongeveer 20 graden Celsius het geval zijn. Wanneer de temperatuur boven 25 graden stijgt, kan hun waterbehoefte bovendien met 30 tot 40 procent toenemen.
Ook kleine herkauwers, zoals schapen en geiten, kunnen vanaf ongeveer 22 graden last krijgen van hittestress. Bij zware vleesvarkens ligt de kritische temperatuur rond 26 graden. Zij beschikken over weinig mogelijkheden om hun lichaamswarmte via zweten kwijt te raken. Ook pluimvee is gevoelig voor hoge temperaturen.
“Niet alleen mensen ondervinden gezondheidsproblemen door de extreme hitte, ook dieren”, stelde D’Hondt. Hittestress kan ervoor zorgen dat dieren minder eten en veel energie moeten gebruiken om hun lichaamstemperatuur op peil te houden. Dat kan leiden tot fysieke uitputting, een verzwakt immuunsysteem, vruchtbaarheidsproblemen en in ernstige gevallen zelfs hartfalen.
Volgens het gemeenteraadslid is het voorkomen van hittestress dan ook een belangrijk onderdeel van dierenwelzijn.
Nieuwe verplichtingen vanaf 2029
D’Hondt verwees daarnaast naar de vernieuwde Vlaamse Codex Dierenwelzijn. Vanaf 2029 zullen dierhouders op de weide voldoende beschutting moeten voorzien. Volgens het gemeenteraadslid is het daarom aangewezen dat de gemeente nu al bekijkt hoe ze dierhouders kan ondersteunen.
Schaduwdoeken en schuilhokken kunnen volgens hem een snelle oplossing bieden, maar ook bomen spelen een belangrijke rol. Schaduwbomen zorgen op lange termijn voor natuurlijke verkoeling en hebben tegelijk voordelen voor het landschap en de biodiversiteit.
Landbouwers kunnen hiervoor onder meer terecht bij de Regionale Landschappen, die advies en in bepaalde gevallen ook subsidies aanbieden.
Voorbeelden uit andere gemeenten en de wetenschap
D’Hondt verwees tijdens de gemeenteraad naar bestaande initiatieven die als inspiratie kunnen dienen. Zo beschikt Sint-Truiden al over een specifiek ‘Hitteplan Dieren’. Daarnaast lanceerden de Universiteit Gent en het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) in 2025 een wetenschappelijk onderbouwd hitteplan voor varkens.
Volgens D’Hondt hoeft Herzele het warm water dus niet opnieuw uit te vinden. Bestaande kennis en ervaringen kunnen worden gebruikt om een lokaal plan uit te werken. “Door voort te bouwen op bestaande expertise en dierhouders tijdig te ondersteunen richting de verplichtingen van 2029, maken we onze gemeente op een doordachte manier klimaatbestendig en diervriendelijk”, klonk het.
Zijn voorstel moet bovendien aansluiten bij het bestaande natuur- en klimaatbeleid van de gemeente.
Schepen: “Niet alleen bij extreme hitte”
Schepen van Dierenwelzijn Ann Van Ruyskensvelde (Anders.Herzele) benadrukte dat Herzele bewust spreekt over ‘warm weer’ en niet uitsluitend over ‘hitte’. Volgens haar moeten dieren immers al vóór een officiële hittegolf extra aandacht krijgen. “Veel voorzorgsmaatregelen zijn immers al nodig voordat er sprake is van extreme hitte. Voor heel wat dieren kan een temperatuur vanaf ongeveer 25 graden al voor ongemak zorgen”, aldus de schepen.
Daarom heeft Herzele op de gemeentelijke website een vaste informatiepagina waarop inwoners praktische tips vinden over hoe ze hun dieren tijdens warme dagen kunnen beschermen.
Dieren en warm weer – gemeente Herzele
Vers drinkwater en voldoende schaduw
De gemeente wijst onder meer op het belang van voldoende vers drinkwater. Dat water moet minstens twee keer per dag worden ververst. Enkele ijsblokjes kunnen helpen om het water fris te houden, al wordt afgeraden om dieren ijskoud water te geven.
Daarnaast moeten dieren altijd de mogelijkheid hebben om schaduw en verkoeling op te zoeken. Voor vogels, knaagdieren en konijnen die in kooien worden gehouden, is het belangrijk om de kooien tijdens warme dagen naar een koele en beschaduwde plaats te verplaatsen. Een nat, wit laken over het hok kan voor extra verkoeling zorgen.
Ook met wandelingen met honden moet voorzichtig worden omgegaan. Heet asfalt en hete tegels kunnen de voetzolen van honden verbranden. Wandelen tijdens de warmste uren van de dag wordt daarom best vermeden.
Nooit een dier alleen in de wagen
Een van de belangrijkste waarschuwingen van de gemeente heeft betrekking op geparkeerde auto’s. Dieren mogen nooit alleen in een geparkeerde wagen worden achtergelaten. Ook wanneer de buitentemperatuur op het eerste gezicht nog meevalt of de wagen in de schaduw staat, kan de temperatuur in het voertuig snel oplopen. Voor een dier kan dat levensgevaarlijk worden.
Ook dieren met een witte of lichte vacht verdienen extra bescherming tegen de zon. Vooral de rug, oren en neus zijn gevoelig voor verbranding. Voor honden en katten wordt aangeraden uitsluitend zonnebescherming te gebruiken die specifiek geschikt is voor dieren.
Let op signalen van oververhitting
Eigenaars moeten volgens Herzele bovendien alert zijn voor tekenen van oververhitting. Een dier dat opvallend vermoeid of levenloos is, of sterk begint te hijgen, kan dringend verkoeling nodig hebben.
In dat geval wordt aangeraden het dier naar een koele plaats te brengen en het voorzichtig af te koelen met lauw water of een frisse, natte handdoek. Wanneer er na enkele minuten geen verbetering optreedt, moet contact worden opgenomen met een dierenarts.
Ook landbouwdieren verdienen aandacht
Het voorgestelde hitteplan richt zich nadrukkelijk niet alleen op honden, katten of andere huisdieren. Ook landbouwdieren verdienen volgens het gemeentebestuur en D’Hondt extra bescherming tijdens warme periodes.
Voor landbouwers zijn voldoende schaduw, verkoeling en drinkwater essentieel. Hittestress heeft immers niet alleen gevolgen voor het welzijn en de gezondheid van de dieren, maar kan ook leiden tot productieverlies en economische schade. Daarom wil Herzele ook inzetten op structurele oplossingen.
Gratis schaduwbomen voor landbouwers
Een van de initiatieven waar de gemeente naar verwijst, is de Airkoe-plantactie. Beroepsmatig actieve landbouwers met een graasweide kunnen via deze actie gratis één of meerdere schaduwbomen aanvragen.
Een boom in een weide heeft volgens Herzele meerdere voordelen. Tijdens warme zomerdagen biedt hij dieren een natuurlijke plaats om de zon te vermijden. Tegelijk draagt hij bij aan de biodiversiteit en versterkt hij het landschap.
Een natuurlijke airconditioning voor dieren, met andere woorden. De actie is bedoeld voor beroepsmatig actieve landbouwers uit gemeenten die aangesloten zijn bij een regionaal landschap. Ook landbouwers uit Herzele kunnen gebruikmaken van het aanbod.
Wat als een dier in de problemen zit?
De gemeente doet daarnaast een oproep aan inwoners om niet weg te kijken wanneer ze merken dat een dier tijdens warm weer in de problemen verkeert.
In dringende situaties, of wanneer de eigenaar van het dier niet gekend is, kan contact worden opgenomen met de politie. Wanneer de eigenaar of het adres wel gekend is, kan een melding van mogelijke verwaarlozing of mishandeling worden gedaan bij de bevoegde dienst Dierenwelzijn van de Vlaamse overheid.
Meldpunt verwaarloosde of mishandelde dieren – Vlaanderen.be
Thema komt opnieuw aan bod
Het gemeentebestuur wil de bestaande informatie tijdens warme periodes ook actief onder de aandacht brengen van de inwoners. Daarnaast wordt het thema verder opgenomen in de commissie. Daar wil Herzele bekijken welke bijkomende initiatieven mogelijk zijn om het welzijn van zowel huisdieren als landbouwdieren verder te versterken.
Daarmee lijkt het voorstel van Joshua D’Hondt in ieder geval een bredere discussie op gang te brengen over de manier waarop een lokaal bestuur kan omgaan met de gevolgen van klimaatverandering voor dieren.
De boodschap van het gemeentebestuur is daarbij duidelijk: dieren kunnen zelf niet aangeven wanneer de warmte voor hen te veel wordt. Het komt dus op eigenaars, landbouwers, omwonenden én het lokale bestuur aan om tijdig in te grijpen.
Met eenvoudige maatregelen zoals voldoende drinkwater, schaduw en verkoeling kan volgens Herzele al een groot verschil worden gemaakt. Tegelijk wil de gemeente onderzoeken welke structurele maatregelen in de toekomst mogelijk zijn.
Meer informatie:
- Dieren en warm weer in Herzele: https://www.herzele.be/dieren-en-warm-weer
- Verwaarloosde of mishandelde dieren melden: Vlaamse overheid – meldpunt dierenwelzijn
