De Markt van Zottegem vormde zondag het decor voor een bijzonder stukje levend erfgoed. Dertien bellemannen uit verschillende hoeken van Vlaanderen zakten af naar de Egmontstad voor het Belgisch Kampioenschap Bellemannen. Met luide stem, historische kledij en vooral heel wat uitstraling gingen ze de strijd aan om de felbegeerde Belgische titel. Uiteindelijk was er opnieuw geen houden aan Joris Goens uit Veurne. Hij behaalde voor de vijfde keer op rij de Belgische titel en zette daarmee zijn indrukwekkende palmares verder.
Het kampioenschap bracht wat volk naar het centrum van Zottegem, al gooiden de barre weersomstandigheden enigszins roet in het eten. De stoelen die voor het podium waren opgesteld, bleven grotendeels leeg. Wie toch van het spektakel wilde genieten, zocht massaal beschutting op de overdekte terrassen aan de Markt. Voor de plaatselijke horeca was dat dan weer mooi meegenomen: de terrassen liepen goed vol en de bellemanwedstrijd zorgde zo, ondanks het mindere weer, toch voor extra bedrijvigheid in het stadscentrum.
Zottegem als gaststad
Voor Dirk Ribbens was het kampioenschap een bijzondere gebeurtenis. Minder dan een jaar geleden werd hij officieel aangesteld als belleman van Zottegem en zondag mocht hij zijn collega’s uit heel Vlaanderen in zijn eigen stad verwelkomen.
“Ik vind het een hele eer dat wij als gaststad heel wat bellemannen mogen ontvangen om zo het Belgisch kampioenschap te kunnen en mogen organiseren”, vertelt Ribbens. Voor hem was het bovendien een dubbele primeur. Voor het eerst was hij rechtstreeks betrokken bij een Belgisch kampioenschap én voor het eerst trad hij op in zijn gloednieuwe bellemankostuum.
“Voorheen was het nog altijd een gebruikt kostuum, maar vanaf vandaag ben ik in volle ornaat te bewonderen. Dat is eigenlijk wel mooi, op het Belgisch kampioenschap toch een roep te kunnen brengen voor onze stad.”
Zelf deelnemen aan de wedstrijd zat er voor Ribbens nog niet in aangezien het Zottegem de gaststad is. Dat vond hij echter geen probleem. “Op zich vind ik dat niet zo erg. Het is ook een beetje normaal om thuisvoordeel uit te sluiten. Vroeger was dat misschien wel nog het geval, maar eigenlijk is het misschien het eerlijkste dat als je als organiserende stad niet mag deelnemen. Op deze manier mag ik de aankondigingen uitroepen en als gastbelleman optreden.”
Ribbens gebruikte de gelegenheid vooral om ervaring op te doen. “Voor mij is het allemaal nieuw. Ik wil vooral kijken hoe het eraan toe gaat. Volgend jaar zal ik waarschijnlijk wel meedoen, want volgend jaar is het Belgisch kampioenschap in Lokeren.”
Vriendschap én gezonde concurrentie
De sfeer tussen de deelnemers bleef ondanks de inzet voor de titel gemoedelijk. De bellemannen vormen volgens Ribbens een hechte groep kameraden, maar zodra ze op het podium staan, willen ze natuurlijk allemaal het beste van zichzelf geven.
“Het is een bende kameraden allemaal bij elkaar, de bellemannen. Maar natuurlijk, op zo’n Belgisch kampioenschap gaat het om de eer van de titel. Ik hoop dat alles vriendschappelijk verloopt. Voor degene die met de eer gaat lopen, is het toch altijd een moment van trots en fierheid: ik ben Belgisch kampioen.”
De motivatie bij de deelnemers is dan ook duidelijk. “Iedereen doet het omdat hij dat graag doet en omdat hij als belleman naar buiten wil treden.”
Vijf regionale deelnemers
Ook de regio was sterk vertegenwoordigd op het kampioenschap. Vijf deelnemers uit de omgeving waagden hun kans in Zottegem: Patrick Verheyden uit Buggenhout, Tim Van Laethem uit Haaltert, Filip Van Keer uit Lede, Jordy Van Praet uit Baasrode en Pieter Pools, beter bekend als Piet Belleman, uit Geraardsbergen.
Ze kregen op het podium het gezelschap van andere bellemannen uit heel Vlaanderen en moesten niet alleen hun stemvolume laten horen. Een goede belleman moet immers veel meer in zijn mars hebben dan alleen maar luid kunnen roepen. De jury beoordeelde onder meer de originaliteit van de boodschap, de manier waarop die werd gebracht, de uitstraling van de belleman en de historische geloofwaardigheid van zijn optreden.
Van kerkpoort tot moderne wedstrijd
De traditie van de belleman gaat eeuwen terug. In tijden waarin kranten, radio, televisie en sociale media nog niet bestonden, was de belleman een belangrijke schakel in de verspreiding van nieuws.
Een jurylid legt uit dat de belleman vroeger vaak aan de kerkpoort of op de zogenaamde roepsteen stond. Daar kondigde hij belangrijke gebeurtenissen en beslissingen aan. “Hij maakte nieuwe wetgeving, geboortes, huwelijken en andere belangrijke gebeurtenissen bekend. Dat was toen de manier waarop nieuws zich verspreidde.”
Die historische traditie vormt nog altijd de basis van het kampioenschap. De deelnemers kruipen letterlijk in de huid van hun voorgangers en proberen hun boodschap op een zo overtuigend mogelijke manier aan het publiek over te brengen.
Daarbij draait het dus niet simpelweg om wie het hardst kan roepen. Een goede tekst, duidelijke uitspraak, originaliteit, timing, présence en een overtuigende performance zijn minstens even belangrijk.
Titelverdediger Goens blijft bescheiden
Voor de start van het kampioenschap stond titelverdediger Joris Goens uit Veurne nog met beide voeten op de grond. Ondanks zijn indrukwekkende staat van dienst wilde hij zichzelf geen favorietenrol opleggen. “Mijn verwachtingen zijn niet altijd om te winnen. Ik doe enkel en alleen mijn best. Ik probeer als belleman met een schone tekst af te komen en een prachtige roep te leveren.”
Ook de jury maakt het volgens Goens ieder jaar opnieuw spannend. “We zijn altijd voor een volledig nieuwe jury. Dus weet men niet hoe de jury erop reageert. Dat is altijd een beetje afwachten.” Zijn loting stemde hem wel tevreden. “Ik roep twee keer als voorlaatste. Dus beter dan, zo gezegd, te beginnen.”
Goens heeft door de jaren heen een eigen stijl ontwikkeld. Op de vraag wat hem zo uniek maakt en hoe hij er telkens opnieuw in slaagt om bovenaan te eindigen, blijft hij opvallend bescheiden. “Geen idee eigenlijk. Ik denk de manier van brengen en hoe je overkomt. Ik denk dat ik een heel klare stem heb. Ik probeer klinkende zinnen in mijn tekst te steken. Ergens iets wat komisch is, kan er ook altijd in zitten. En ja, proberen met zelfzekerheid op het podium te staan. En dat het publiek luistert naar wat je vertelt.”
Veertiende Belgische titel
Na afloop bleek opnieuw dat Goens zijn woorden kracht had bijgezet. Met 774 punten pakte hij opnieuw de Belgische titel. Kurt De Smet uit Oudenaarde kwam bijzonder dicht in zijn buurt met 771 punten. De derde plaats ging naar Jan Desimpelaere uit Deerlijk, die bij zijn eerste deelname aan een Belgisch kampioenschap meteen brons veroverde met 764 punten.
Goens mocht voor de veertiende keer in zijn carrière de Belgische titel vieren. Daarmee verlengt hij zijn indrukwekkende reeks en blijft hij de te kloppen man binnen het Belgische bellemanwereldje. “Veertiende keer. Veertiende titel. Ja, het is speciaal. Het wordt een gewoonte”, reageerde hij na afloop met een glimlach. “Als je het ene jaar de beste bent, kun je moeilijk het andere jaar… tenzij het slecht gaat met de stem, of het een slechte opvoering geweest is, of je fouten gemaakt hebt. En blijkbaar is het opnieuw gelukt, want het is de jury die beslist.”
De kampioen benadrukt daarmee meteen dat hij zelf niet over de uitslag beslist. “Ik volg inderdaad mezelf op”, zegt hij lachend. “Maar de jury beslist, hè. Ik kan daar niets aan doen. Dus de trofee mag opnieuw mee naar Veurne.”
Trofee krijgt plaats in Veurne
De zoveelste Belgische titel betekent voor Goens vooral dat ook zijn thuisstad opnieuw mag meegenieten. “Dat betekent dat ik morgen terug in Veurne, in het bureau van toerisme, fier als een gieter ga binnenstappen en mijn beker daar terug op zijn troon zet. Ik zet hem thuis niet op de kast, want dan kan niemand ervan meegenieten. Gans Veurne mag meegenieten van deze trofee.”
Een mooie traditie, die ook aantoont dat de titel voor Goens meer is dan een persoonlijke bekroning. De belleman is immers een ambassadeur van zijn stad en zijn optreden staat telkens opnieuw in het teken van het lokale erfgoed.
Theaterervaring helpt bij de performance
Hoewel Goens intussen een haast onklopbare reputatie heeft opgebouwd, ziet hij zijn succes niet als het resultaat van één geheim wapen. Verschillende elementen spelen volgens hem een rol. “Ik ben ook actief in het toneel. Qua uitstraling, dat je daarmee wat meer insteekt in je performance, in je voorkomen, dat kan ook meehelpen.”
Daarnaast volgde hij op latere leeftijd nog drie jaar Dixie. Ook die ervaring heeft volgens hem bijgedragen aan zijn podiumprésence. “Ik heb Dixie gevolgd, zelfs op latere leeftijd. Ik was 45. Ik heb drie jaar Dixie gevolgd. Het helpt allemaal mee om het plaatje af te maken.”
Zijn overwinning in Zottegem bewijst dat die mix van stem, tekst, uitstraling, ervaring en podiumprésence nog altijd bijzonder succesvol is.
Op weg naar een symbolische vijftiende titel?
De vraag wat de toekomst brengt, ligt dan ook voor de hand. Blijft Goens deelnemen aan de Belgische kampioenschappen? Hij houdt de deur voorlopig open. “Ik hoop nog een paar jaar mee te gaan. Voor mij hoeven die titels niet meer, maar ik zeg: je kunt maar meedoen.”
Toch lonkt er één bijzonder cijfer. Volgend jaar zou hij voor de vijftiende keer kunnen deelnemen én proberen zijn vijftiende Belgische titel binnen te halen. “Ik denk dat dat wel een mooi getal zou zijn. Ik zou misschien proberen naar vijftien te geraken en dan zou ik kunnen zeggen: het is goed geweest.”
Daarna zou hij volgens zijn eigen woorden plaats willen maken voor de anderen. “Ik doe niet meer mee. Het moet voor de anderen ook nog plezant blijven om nog te willen deelnemen.”
Belledames
Naast het Belgisch kampioenschap bij de bellemannen was er in Zottegem ook aandacht voor de belledames. Karoline Decordier, de echtgenote van Kurt De Smet, kroonde zich tot winnares bij de Belledames.
Zo werd het kampioenschap opnieuw een brede viering van een eeuwenoude traditie die vandaag nog altijd springlevend is. Ondanks de regen en de gure weersomstandigheden slaagde Zottegem erin om de Markt om te vormen tot een bijzonder podium voor dit stukje Vlaams immaterieel erfgoed.
De titel ging opnieuw mee naar Veurne, maar de hele dag draaide om veel meer dan winnen alleen. Het kampioenschap bracht bellemannen uit verschillende steden en gemeenten samen, gaf het publiek een inkijk in een eeuwenoud beroep en zette tegelijk de traditie opnieuw prominent in de kijker.
En voor Zottegemse belleman Dirk Ribbens was het vooral een veelbelovende eerste kennismaking met het nationale kampioenschap. In zijn gloednieuwe kostuum mocht hij zijn stem laten weerklinken in zijn eigen stad. Wie weet staat hij volgend jaar in Lokeren niet langer naast het podium, maar er middenin, klaar om zelf de strijd aan te gaan met de beste bellemannen van Vlaanderen.
