De restauratie van de vier historische schilderijen van Peter Paul Rubens in de Sint-Martinuskerk in Aalst nadert haar voltooiing. De kunstwerken worden momenteel behandeld in het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) in Brussel. Als alles volgens planning verloopt, keren ze tegen eind februari 2027 terug naar Aalst. Dat vertelde pastoor-deken Hans Vandenholen na een bezoek aan het restauratieatelier op dinsdag 6 oktober, samen met een delegatie van de kerkraad.
Centraal in de restauratie staat het monumentale altaarpaneel De Heilige Rochus aangesteld tot patroonheilige van de pestlijders. Daarnaast worden ook het kleinere schilderij van de Heilige Maagd Maria bovenaan het altaar en twee panelen boven de kaarsenbank gerestaureerd. De vier werken vormen een bijzonder waardevol onderdeel van het historische en religieuze erfgoed van de Sint-Martinuskerk.
Kleuren en details komen opnieuw tot leven
Tijdens het bezoek aan het KIK kreeg de delegatie een toelichting bij de vooruitgang van de restauratiewerkzaamheden. De behandeling bevindt zich in een vergevorderd stadium, maar er moeten nog verschillende stappen worden gezet. Zo staan onder meer lokale retouches, het opvullen van beschadigde zones, het verstevigen van het doek op bepaalde plaatsen en het aanbrengen van een eindvernis op het programma.
De ingrepen moeten ervoor zorgen dat de oorspronkelijke kleuren opnieuw tot hun recht komen en dat de schilderijen hun vroegere uitstraling terugkrijgen. Ook de compositie en de dramatische opbouw van de werken zullen daardoor beter zichtbaar worden.
Volgens pastoor-deken Hans Vandenholen mag het eindresultaat worden verwacht. Niet alleen het grote altaarschilderij, maar ook de Madonna en de twee kleinere panelen zouden na de restauratie opnieuw bijzonder mooi tot hun recht komen.
Twee panelen vertellen het verhaal van Sint-Rochus
De twee kleinere schilderijen boven de kaarsenbank illustreren belangrijke momenten uit het leven van de Heilige Rochus. Op het ene paneel is te zien hoe Rochus, nadat hij zelf door de pest werd getroffen, dagelijks bezoek krijgt van een hond die hem een brood brengt. Het dier helpt hem zo om in zijn ziekte te overleven.
Het andere paneel toont het levenseinde van de heilige. Een engel kondigt hem aan dat hij na zijn dood zal worden vereerd als patroonheilige van de pestlijders.
De taferelen sluiten inhoudelijk aan bij het centrale altaarschilderij, waarop de Heilige Rochus wordt voorgesteld als beschermheilige van mensen die door besmettelijke ziekten worden getroffen. Samen vormen de vier werken een samenhangend geheel dat niet alleen artistiek, maar ook religieus en historisch van grote betekenis is.
Aalsterse handelaars maakten de opdracht mogelijk
Dat de Sint-Martinuskerk maar liefst vier schilderijen van Peter Paul Rubens bezit, is bijzonder. De ontstaansgeschiedenis van de werken gaat terug tot 1619, toen de gilde van de hop- en graanhandelaars de opdracht gaf voor de altaarschilderijen.
De gilde beschikte in die periode over aanzienlijke inkomsten. De handel in hop en graan speelde een belangrijke rol in de lokale economie, terwijl ook het grote bierverbruik in Aalst bijdroeg aan de welvaart van de betrokken handelaars.
Pastoor-deken Hans Vandenholen wijst erop dat de Aalstenaars uit die tijd daardoor in zekere zin zelf hebben bijgedragen aan de totstandkoming van de kunstwerken. De schilderijen herinneren zo niet alleen aan het artistieke talent van Rubens, maar ook aan de economische geschiedenis van de stad en de rol die plaatselijke verenigingen en beroepsgroepen speelden bij de verfraaiing van hun kerk.
Terugkeer wordt gevierd met plechtige mis
Ook vandaag heeft de Heilige Rochus nog een symbolische betekenis. Hij wordt vereerd als patroonheilige tegen besmettelijke ziekten en rampspoed. Zijn inzet voor pestlijders geldt als een voorbeeld van menslievendheid en solidariteit met mensen die ziek zijn of lijden.
Wanneer de vier schilderijen opnieuw naar de Sint-Martinuskerk worden overgebracht, wil de parochie de terugkeer van de Heilige Rochus vieren met een plechtige eucharistieviering.
Pastoor-deken Hans Vandenholen kijkt alvast uit naar dat moment. Met de terugkeer van de gerestaureerde werken krijgt Aalst niet alleen een belangrijk stuk kunstgeschiedenis terug, maar wordt ook een eeuwenoude traditie opnieuw zichtbaar in het hart van de stad.
Als de planning wordt aangehouden, kunnen bezoekers en gelovigen de vier schilderijen vanaf eind februari 2027 opnieuw in de Sint-Martinuskerk bewonderen.
Bron: Gazet Ajoin – foto’s: Kerk in Aalst.
