Op 22 maart 2016 staat België voorgoed stil bij een van de donkerste dagen uit zijn geschiedenis. Morgen is het exact tien jaar geleden dat een reeks gecoördineerde terroristische aanslagen in en rond Brussel het land en de wereld schokten. In totaal verloren 35 mensen het leven en raakten meer dan 340 personen gewond. Het was de dodelijkste terroristische actie ooit op Belgische bodem en liet diepe littekens na, zowel bij slachtoffers en nabestaanden als in de samenleving als geheel.
De aanslagen werden uitgevoerd door vijf daders, allen teruggekeerde Syriëstrijders gelieerd aan terreurorganisatie Islamitische Staat, die nog dezelfde dag de verantwoordelijkheid opeiste. Het ging om dezelfde terreurcel die enkele maanden eerder ook betrokken was bij de aanslagen in Parijs van november 2015.
Morgen brengen zowel VTM Nieuws als VRT NWS extra nieuwsuitzendingen in het kader van de herdenking. Vanaf 07u15 en 07u30 volgen ze de gebeurtenissen op de voet en zenden ze de herdenking live uit voor het grote publiek.
Een gecoördineerde aanval op het hart van België
De ochtend van 22 maart begon met een dubbele explosie in de vertrekhal van Brussels Airport. Om 07.58 uur ontplofte een eerste bom nabij een Starbucks-filiaal. Slechts negen seconden later volgde een tweede explosie, ditmaal aan de balies van Brussels Airlines. De impact was verwoestend: veertien mensen kwamen om het leven en bijna honderd anderen raakten gewond.
In de chaos werd al snel duidelijk dat het om zelfmoordaanslagen ging. Twee daders, Ibrahim El Bakraoui en Najim Laachraoui, lieten zich ter plaatse opblazen. Een derde man, Mohamed Abrini — later bekend als “de man met het hoedje” — liet zijn explosief achter en sloeg op de vlucht. Zijn bom, de zwaarste van de drie, werd later gecontroleerd tot ontploffing gebracht door de ontmijningsdienst.
Op een laptop die in een vuilnisbak werd teruggevonden, bleek dat de terroristen onder zware druk stonden. Ze voelden “de hete adem van de speurders” en besloten versneld toe te slaan.
Dodelijke explosie in de metro
Iets meer dan een uur later, om 09.11 uur, sloeg het terrorisme opnieuw toe. In een metrotrein die net vertrokken was uit het station Maalbeek richting Kunst-Wet ontplofte een bom. De explosie vond plaats onder de Wetstraat, in het hart van de Europese wijk.
De dader was Khalid El Bakraoui, de broer van Ibrahim. Ook hier ging het om een zelfmoordaanslag. De tol was zwaar: 21 doden en meer dan honderd gewonden, van wie velen ernstig. Rook verspreidde zich door de tunnels en bereikte zelfs het station Kunst-Wet, wat aanvankelijk voor verwarring zorgde over een mogelijke tweede explosie.
De daders en hun netwerk
De aanslagen werden gepleegd door een goed georganiseerde cel van geradicaliseerde individuen met een crimineel verleden en banden met Syrië.
- Ibrahim El Bakraoui had een gewelddadig strafblad en werd ondanks waarschuwingen vervroegd vrijgelaten. Hij blies zichzelf op in de luchthaven.
- Najim Laachraoui, een getrainde IS-strijder, was ook betrokken bij de aanslagen in Parijs en pleegde zelfmoord in Zaventem.
- Mohamed Abrini vluchtte na de aanslag maar werd begin april 2016 opgepakt.
- Khalid El Bakraoui pleegde de aanslag in de metro, ondanks eerdere overtredingen van zijn voorwaarden bij voorwaardelijke vrijlating.
- Osama Krayem, die logistieke steun verleende en uiteindelijk afzag van zijn aanslag, werd eveneens gearresteerd.
Daarnaast waren er verschillende medeplichtigen en verdachten, waaronder Salah Abdeslam, een sleutelfiguur in de Parijse aanslagen, en Oussama Atar. Niet alle beschuldigden werden uiteindelijk veroordeeld: sommigen werden vrijgesproken na het latere assisenproces.
Een land in shock
De impact op België was onmiddellijk en enorm. Het dreigingsniveau werd verhoogd naar niveau 4, het hoogste niveau. De metro in Brussel werd volledig stilgelegd en openbare gebouwen, waaronder die van de Europese Commissie, gingen in lockdown.
De toenmalige premier Charles Michel sprak het land toe en noemde de aanslagen “blind en laf”. Hij riep de bevolking op tot kalmte en solidariteit.
Drie dagen nationale rouw werden afgekondigd, en overal in het land verzamelden mensen zich om hun medeleven te betuigen, onder meer op het Beursplein.
Herstel en verhoogde veiligheid
In de weken na de aanslagen kwam het openbare leven langzaam weer op gang. De luchthaven heropende gedeeltelijk op 3 april met een tijdelijke infrastructuur. Pas op 1 mei ging de vertrekhal deels opnieuw open, en op 2 juni was ze weer volledig operationeel.
Ook het metronetwerk werd stapsgewijs heropgestart, met de heropening van station Maalbeek op 25 april als symbolisch moment van veerkracht.
De veiligheidsmaatregelen werden intussen drastisch aangescherpt. Passagierscontroles werden uitgebreid, militairen patrouilleerden op strategische plaatsen en de federale overheid voerde nieuwe antiterreurwetten in.
Politieke en gerechtelijke nasleep
De aanslagen leidden tot scherpe politieke discussies en hervormingen. Ministers Jan Jambon en Koen Geens boden hun ontslag aan, maar dat werd geweigerd. Later trad Jacqueline Galant wel af na controverse over de veiligheid op de luchthaven.
Het gerechtelijk luik mondde uit in een ongezien proces. Op 5 december 2022 startte het zogenaamde “proces van de eeuw” op de Justitia-site in Brussel. Meer dan 800 betrokken partijen namen deel. Op 25 juli 2023 werden de vonnissen uitgesproken: zes verdachten werden volledig schuldig bevonden, twee gedeeltelijk en twee vrijgesproken.
De menselijke tol
De aanslagen troffen mensen uit meer dan 40 verschillende landen. Onder de slachtoffers bevond zich ook André Adam, voormalig Belgisch ambassadeur in de Verenigde Staten.
De gevolgen bleven niet beperkt tot de dag zelf. In 2022 kreeg Shanti De Corte euthanasie na ondraaglijk psychisch lijden ten gevolge van de aanslagen. Haar naam wordt sindsdien mee herdacht. In totaal werd het officiële dodental uiteindelijk op 35 slachtoffers (exclusief de daders) vastgelegd.
Blijvende herinnering en lessen voor de toekomst
Tien jaar later blijft 22 maart 2016 een dag van rouw, maar ook van verbondenheid. De aanslagen brachten niet alleen verdriet, maar ook een golf van solidariteit en veerkracht teweeg.
Herdenkingsplaatsen zoals het station Maalbeek en de luchthaven blijven symbolen van herinnering. Namen van slachtoffers worden jaarlijks voorgelezen, bloemen worden neergelegd en boodschappen van hoop blijven achter.
De gebeurtenissen hebben België en Europa wakker geschud. Ze leidden tot strengere veiligheidsmaatregelen, betere samenwerking tussen veiligheidsdiensten en een blijvende waakzaamheid tegenover extremisme.
Maar bovenal herinneren ze ons aan de kwetsbaarheid van onze open samenleving — en het belang van solidariteit, menselijkheid en democratische waarden.
Tien jaar na datum blijft de echo van die tragische dag nazinderen. Niet alleen in de statistieken of processen-verbaal, maar vooral in de levens van zij die achterbleven. De herinnering leeft voort — als waarschuwing, maar ook als eerbetoon aan wie nooit vergeten mag worden.
