De Vrije Autonome Kleuterschool Sterrenkind uit Serskamp heeft een unieke erkenning in de wacht gesleept. Als enige kleuterschool ontving de school het officiële label ‘Kinderrechtenschool – School for Rights’. Het label vormt de bekroning van een intensief traject, begeleid door vzw Djapo, waarbij kinderrechten niet alleen werden aangeleerd, maar ook dagelijks werden beleefd en toegepast binnen de schoolwerking.
Voor Sterrenkind betekent deze erkenning veel meer dan een certificaat aan de muur. Het is een bevestiging van de jarenlange inzet van het schoolteam om kinderrechten structureel te verankeren in het pedagogisch project. De rechten van het kind vormen er niet zomaar een thema binnen de lessen, maar zijn uitgegroeid tot een essentieel onderdeel van het DNA van de school.
Kinderrechten als fundament van de school
Een ‘Kinderrechtenschool – School for Rights’ is een school waar kinderrechten de basis vormen van het beleid, de visie en de dagelijkse werking. Het partnerschap achter het label wil scholen stimuleren om actief bij te dragen aan de doelstellingen van de Mondiale Agenda 2030 en kinderen op jonge leeftijd te vormen tot betrokken wereldburgers.
Voor een kleuterschool brengt dat bijzondere uitdagingen met zich mee. Hoe maak je immers abstracte begrippen zoals inspraak, identiteit en participatie begrijpelijk voor kinderen die nog niet kunnen lezen of schrijven?
“Hoe vertaal je complexe kinderrechten naar kleuters die nog niet kunnen lezen? Door ze zichtbaar en tastbaar te maken in alles wat we doen. Bij ons krijgt elk kind een stem, van de peuterklas tot de derde kleuterklas”, vertelt directeur Renate Pée.
Van duurzame ontwikkelingsdoelen naar kinderrechten
De weg naar het label begon niet gisteren. Reeds in het schooljaar 2022-2023 zette Sterrenkind belangrijke stappen door de Sustainable Development Goals (SDG’s) te integreren in de kleuterwerking. De duurzame ontwikkelingsdoelen boden het schoolteam een kader om grote maatschappelijke thema’s op een begrijpelijke manier bespreekbaar te maken bij jonge kinderen.
Deze ervaring bleek een stevige basis voor de volgende stap: een volledige werking rond kinderrechten. Waar de focus aanvankelijk lag op duurzaamheid, verschoof die gaandeweg naar participatie, inspraak en het actief betrekken van kinderen bij beslissingen die hen aanbelangen.
Door die aanpak groeiden de kleuters uit tot actieve deelnemers binnen hun eigen schoolomgeving. Hun mening werd niet alleen gevraagd, maar ook daadwerkelijk meegenomen in het beleid en de dagelijkse organisatie.
Schoolvisie opgebouwd rond rechten
De visie van Sterrenkind steunt op vijf belangrijke clusters die telkens een duidelijke link hebben met zowel de duurzame ontwikkelingsdoelen als het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties.
Daardoor blijven kinderrechten niet beperkt tot een lesmoment of projectweek. Ze zijn verweven in de omgang met kinderen, in de inrichting van de schoolomgeving en in de manier waarop beslissingen worden genomen.
De school kiest bewust voor een praktijkgerichte aanpak waarbij kinderen leren wat hun rechten zijn door ze dagelijks te ervaren.
Kleuters geven hun mening
Een van de meest opvallende realisaties binnen het traject was de uitgebreide kleuterenquête. Omdat traditionele vragenlijsten voor jonge kinderen niet haalbaar zijn, werkte de school met smileys, symbolen en speciale brievenbussen.
Op die manier konden de kleuters hun mening geven over onderwerpen die hen rechtstreeks raken, zoals de speelplaats, de maaltijden op school en hun gevoel van veiligheid. De verzamelde reacties werden vervolgens zichtbaar gemaakt op grote A3-posters en besproken in de verschillende klassen.
Zo ontdekten de kinderen niet alleen dat hun stem telt, maar ook dat hun ideeën daadwerkelijk kunnen leiden tot veranderingen.
Kinderrechten zichtbaar in de school
Om kinderrechten nog concreter te maken, investeerde de school sterk in visualisatie. Zowel in de klaslokalen als op de speelplaats werden pictogrammen aangebracht die verwijzen naar specifieke rechten.
Daardoor leren kinderen op een intuïtieve manier begrippen kennen zoals het recht op spel, het recht op een eigen mening, het recht op bescherming en het recht om zichzelf te mogen zijn. De visuele ondersteuning helpt kleuters om deze rechten te herkennen en te begrijpen in hun dagelijkse leefwereld.
Projecten rond identiteit en zorg voor de wereld
Ook binnen de thematische werking kregen kinderrechten een prominente plaats. Projecten zoals ‘Ik ben ik’ zetten in op identiteit, zelfbeeld en eigenheid. Kinderen leren er zichzelf kennen en waarderen, terwijl er tegelijk aandacht is voor respect voor verschillen.
Met het project ‘Dol op deze bol’ werden dan weer thema’s zoals gezondheid, welzijn en zorg voor de aarde gekoppeld aan kinderrechten en duurzaamheid. Op die manier werden de leerdoelen rechtstreeks verbonden aan het Kinderrechtenverdrag en de duurzame ontwikkelingsdoelen.
Meer autonomie op de speelplaats
Een ander belangrijk onderdeel van het traject was de herwerking van de speelplaatswerking. Daarbij koos Sterrenkind bewust voor een participatieve aanpak met een sterke focus op zogenaamde ‘loose parts’.
Dat zijn losse materialen waarmee kinderen vrij kunnen experimenteren, bouwen en creëren. De aanpak stimuleert fantasie, samenwerking en probleemoplossend denken. Bovendien krijgen de kleuters meer autonomie om zelf hun spel vorm te geven.
Door kinderen meer ruimte te geven om keuzes te maken, sluit de speelplaatswerking perfect aan bij het recht op spel, participatie en vrije ontwikkeling.
Unieke erkenning
Met het behalen van het label ‘Kinderrechtenschool – School for Rights’ plaatst Sterrenkind zich in een voortrekkersrol binnen het Vlaamse onderwijslandschap. Dat net een kleuterschool deze erkenning ontvangt, onderstreept dat kinderrechten niet wachten tot kinderen kunnen lezen of schrijven, maar al vanaf de jongste leeftijd een plaats verdienen binnen het onderwijs.
Voor het team van Sterrenkind vormt de erkenning niet het eindpunt, maar vooral een stimulans om verder te bouwen aan een school waar elk kind zich gehoord, gezien en gerespecteerd voelt.
Een school waar kinderrechten niet enkel worden uitgelegd, maar elke dag opnieuw worden geleefd.
Foto’s: Laure De Ridder Fotografie.
