Vlierzele, dat in oude bronnen ook bekendstaat als Flithersala of Flithersele, bewaart een verrassend en intrigerend stukje Romeinse geschiedenis. Wat vandaag een rustige Vlaamse deelgemeente is, blijkt eeuwen geleden al verbonden te zijn geweest met het hart van het Romeinse Rijk. Die band kwam op opmerkelijke wijze aan het licht in het jaar 1786, toen een lokale vondst Vlierzele letterlijk in contact bracht met het keizerlijke Rome.
Een opmerkelijke ontdekking in 1786.
In 1786 overhandigde de toenmalige pastoor van Vlierzele een bijzonder object aan kanunnik De Bast, een gekend verzamelaar en historicus van oudheden. Het ging om een antiek muntstuk – in oude beschrijvingen vaak aangeduid als een medaille – dat lokaal was opgegraven. Al snel werd duidelijk dat het geen alledaags object betrof, maar een Romeinse munt die hulde bracht aan niemand minder dan Faustina de Oudere, ook bekend als Faustina Major, een van de meest prominente keizerinnen uit de Romeinse geschiedenis.
De vondst is op zich al uitzonderlijk, maar krijgt nog meer betekenis door de afgelegen ligging van Vlierzele. Ze toont aan hoe ver de invloed en circulatie van Romeinse cultuur, symboliek en economie reikte, tot diep in wat vandaag Vlaanderen is.
Het muntstuk: symbool van vergoddelijking.
De munt is rijk aan iconografie en vertelt een verhaal dat typisch is voor de Romeinse keizercultus: de overgang van een overleden keizerin naar het goddelijke.
Op de voorzijde staat het gesluierde hoofd van Faustina afgebeeld, vergezeld van het opschrift DIVA FAUSTINA. De titel Diva werd uitsluitend toegekend aan leden van de keizerlijke familie die na hun dood officieel vergoddelijkt werden. Het gesluierde hoofd benadrukt haar status als overleden, maar verheven figuur.
De keerzijde toont een krachtig en symbolisch tafereel: de apotheose van Faustina. Ze wordt afgebeeld terwijl ze door een adelaar wordt opgenomen en naar de hemel wordt gedragen. De adelaar was in de Romeinse symboliek het dier van Jupiter en stond voor de opstijgende ziel van de vergoddelijkte vorst of vorstin.
Het opschrift CONSECRATIO bevestigt dit ritueel van heiligverklaring. Onderaan, in de afsnede, staan de letters S.C. (Senatus Consulto), wat betekent dat de vergoddelijking officieel werd goedgekeurd door de Romeinse Senaat.
Wie was Faustina Major?
Faustina Major, voluit Annia Galeria Faustina, werd vermoedelijk rond 98 n.Chr. geboren en overleed in 140 of 141 n.Chr. Ze was de echtgenote van keizer Antoninus Pius en droeg de eretitel Augusta. Hun huwelijk stond bekend als harmonieus en standvastig, al deden er in Rome hardnekkige geruchten de ronde over haar levensstijl.
Samen kregen ze vier kinderen, maar slechts één dochter, Faustina de Jongere, overleefde haar moeder. Faustina Major stond bekend als levenslustig en sociaal, al werd haar naam soms ook gelinkt aan vermeende ontrouw. Opmerkelijk genoeg bleef Antoninus Pius haar altijd trouw verdedigen. Zelfs toen hij later zelf een concubine nam, bleef hij haar nagedachtenis met grote eerbied behandelen.
Een ongezien eerbetoon na haar dood.
Na de dood van Faustina was het verdriet van Antoninus Pius groot. Hij liet haar door de Senaat vergoddelijken en zorgde voor een ongezien eerbetoon. Enorme aantallen munten met haar beeltenis werden geslagen en verspreid over het rijk, waaronder dus ook het exemplaar dat eeuwen later in Vlierzele werd teruggevonden.
Daarnaast kreeg Faustina haar eigen priesters en werd er een tempel voor haar opgericht op het Forum Romanum. De resten van die tempel zijn vandaag nog zichtbaar en maken deel uit van de kerk San Lorenzo in Miranda, een tastbare herinnering aan haar blijvende cultus.
Consecratio: adelaar en vlammen.
De consecratio was een uitzonderlijk ritueel binnen de Romeinse staatsgodsdienst. Enkel keizers en keizerinnen die door de Senaat waardig werden geacht, kwamen ervoor in aanmerking. Tijdens de plechtige lijkverbranding op een hoge brandstapel werd symbolisch een adelaar losgelaten. Die adelaar stelde de ziel van de overledene voor, die zich losmaakte van het aardse en opstegen naar de goden.
Precies dat moment is vereeuwigd op de munt uit Vlierzele: een klein, maar krachtig kunstwerk dat politieke macht, religie en persoonlijke rouw samenbrengt.
Romeinse sporen in Vlaamse bodem.
De vondst van de Faustina-munt in Vlierzele is meer dan een archeologisch curiosum. Ze is een stille getuige van de wijde verspreiding van Romeinse invloed en van een keizerlijke liefde die grenzen en eeuwen overstijgt. Dat een munt met zo’n diepe symbolische waarde in Vlaamse grond werd teruggevonden, onderstreept hoe nauw onze regio verweven was met de geschiedenis van het Romeinse Rijk.
Vlierzele mag zich dan ook met recht en reden beroemen op een klein, maar bijzonder hoofdstuk uit de Romeinse oudheid – een glimp van keizerlijke grootsheid, verborgen in de lokale bodem.
