De Grote Markt van Aalst staat aan de vooravond van een ingrijpende metamorfose. Eind september starten de eerste voorbereidende werken voor de heraanleg van het historische stadsplein. Op 28 september begint het archeologisch onderzoek, een maand later volgen de voorbereidende nutswerken. Na de krokusvakantie van 2027 gaat de eigenlijke heraanleg van start. Als alles volgens planning verloopt, zijn de werken tegen eind 2028 afgerond.
Al sinds minstens de twaalfde eeuw wonen, leven en werken Aalstenaars op de plek die vandaag bekendstaat als de Grote Markt. Doorheen de eeuwen veranderde het plein verschillende keren van uitzicht en functie. Nu staat opnieuw een belangrijke transformatie voor de deur.
De stad Aalst kiest daarbij nadrukkelijk voor een ontwerp waarin het historische karakter van de Grote Markt wordt gecombineerd met hedendaags comfort, meer groen, klimaatbestendigheid en toegankelijkheid. Het ontwerp is van architect Maarten Van de Voorde van MMXV Architecten en het ontwerpbureau Omgeving.
De vernieuwing beperkt zich bovendien niet uitsluitend tot het centrale plein. Ook verschillende zijtakken worden meegenomen, waaronder delen van de Molenstraat, Kerkstraat, Nieuwstraat en Kattestraat. Zo moet een samenhangend en aantrekkelijker geheel ontstaan in het hart van de stad.
Belfort wordt opnieuw het absolute middelpunt
Een van de belangrijkste uitgangspunten van het nieuwe ontwerp is dat het belfort opnieuw alle aandacht krijgt die het historische monument verdient. Het Belfort wordt de onbetwiste blikvanger van het plein. Rond het belfort komt een grote zitbank, aangevuld met subtiele boorden die het plein op een natuurlijke manier definiëren. Daardoor moet niet alleen meer ruimte ontstaan om te wandelen, maar ook om te zitten, te ontmoeten en te genieten van het historische decor.
Ook het standbeeld van Dirk Martens blijft behouden. Het krijgt wel een nieuwe positie, enkele meters verderop, in de buurt van de toekomstige ingang van het belfort. Op die manier moet het standbeeld beter tot zijn recht komen zonder het zicht op het historische monument te verstoren. De rotonde voor het stadhuis verdwijnt. Daarmee krijgt de Grote Markt een veel opener karakter.
Meer groen en een klimaatrobuust plein
De vernieuwde Grote Markt moet niet alleen mooier worden, maar ook beter bestand zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering. Meer bomen en groen moeten zorgen voor schaduw tijdens warme periodes en bijdragen aan een aangenamer microklimaat. In totaal worden 17 grote hertengeweibomen aangeplant. De bomen krijgen beplante boomspiegels, waardoor het plein meer groen krijgt zonder dat de andere functies van de Grote Markt in het gedrang komen.
Bij de plaatsing van de groenzones wordt rekening gehouden met de doorgang van veiligheidsdiensten, de organisatie van evenementen en de terrassen. De bedoeling is dan ook niet om van de Grote Markt een park te maken, maar om groen en stedelijke functies op een evenwichtige manier te combineren.
Ook onder de stenen van het plein komt een belangrijke technische vernieuwing. Er wordt een BEO-veld aangelegd. Dat systeem moet er in de toekomst voor zorgen dat het belfort en de stadhuissite op een klimaatvriendelijke manier kunnen worden verwarmd.
Comfortabeler voor iedereen
De nieuwe Grote Markt moet bovendien toegankelijker worden voor alle bezoekers. In het ontwerp is aandacht voor comfortabele looplijnen en blindengeleiding. De nieuwe stenen worden vlak aangelegd, maar tegelijk zo gekozen dat ze niet glad zijn. Dat moet het wandelen aangenamer maken voor iedereen, maar in het bijzonder voor mensen die minder goed ter been zijn. Ook rolstoelgebruikers en ouders met kinderwagens moeten zich vlot over het plein kunnen verplaatsen.
Verder wordt ruimte voorzien voor extra zitgelegenheid, aangepaste verlichting en vuilnisbakken op strategische plaatsen. De ambitie is duidelijk: de Grote Markt moet niet alleen een plek zijn om door te lopen, maar vooral een plein waar mensen graag verblijven.
Een levendig stadsplein
De stad wil de huidige mix van wonen, handel, horeca, openbare functies en evenementen behouden en verder versterken. Die combinatie moet ervoor zorgen dat de Grote Markt ook in de toekomst een levendig stadsplein blijft. Er wordt bij het ontwerp rekening gehouden met de zaterdagmarkt en met de talrijke evenementen die jaarlijks op de Grote Markt plaatsvinden. Het plein moet flexibel genoeg blijven om zowel dagelijkse activiteiten als grote evenementen te kunnen dragen.
Burgemeester Christoph D’Haese benadrukt dat de Grote Markt veel meer is dan een historische locatie. “De Grote Markt is het decor van het stadsleven. Een plek waar we elkaar ontmoeten, vieren, herdenken, winkelen, genieten en beleven.” Volgens de burgemeester moet de heraanleg ervoor zorgen dat Aalst een aantrekkelijke, kwalitatieve en duurzame Grote Markt krijgt die respect toont voor het verleden, maar tegelijk klaar is voor de komende generaties.
Historisch verleden als inspiratiebron
Hoewel de nieuwe Grote Markt duidelijk naar de toekomst kijkt, vormt het verleden een belangrijke inspiratiebron voor het ontwerp. De architecten baseerden zich onder meer op een pentekening uit een handschrift uit 1796. Dat boek is een kopie van een zeventiende-eeuws handschrift van Romaan De Visschere. Op de tekening wordt de Grote Markt weergegeven vanuit de Lange Zoutstraat, met het Belfort duidelijk als centraal element.
Dat historische beeld vormt volgens de ontwerpers een belangrijke inspiratie voor de toekomstige inrichting. De geschiedenis leert bovendien dat de Grote Markt niet altijd de omvang had die ze vandaag heeft. Het gedeelte waar zich nu het stadhuis bevindt, werd pas in de zeventiende eeuw bij het plein gevoegd. Daarvoor waren er eerst velden en vanaf de twaalfde eeuw woonhuizen te vinden.
“De vernieuwde Grote Markt haalt de inspiratie voor haar inrichting uit een hernieuwd respect voor de oudste monumenten van Aalst”, zegt architect Maarten Van de Voorde van MMXV Architecten.
Belfort krijgt nog prominentere rol
De vernieuwing van de Grote Markt sluit aan bij de renovatie van het belfort, dat momenteel eveneens onder handen wordt genomen. Het historische monument moet daardoor in de toekomst nog sterker uitgroeien tot een toeristische troef voor de stad.
De nieuwe inrichting van het plein moet die ambitie ondersteunen. De positie van Dirk Martens nabij de toekomstige ingang, de grote zitbank en de open ruimte rondom het belfort moeten bezoekers uitnodigen om het monument letterlijk centraal te beleven.
Zo wil Aalst niet alleen de internationale uitstraling van het historische stadshart versterken, maar ook de lokale geschiedenis een prominente plaats geven.
Werken in verschillende fases
De heraanleg wordt een omvangrijk project en zal ongeveer twee jaar in beslag nemen. De stad heeft daarom gekozen voor een gefaseerde aanpak om de hinder zoveel mogelijk te beperken. In Aalst wordt daarbij zelfs rekening gehouden met een bijzonder element van de lokale kalender: “V.C.” en “N.C.”, oftewel “Voor Carnaval” en “Na Carnaval”.
Omdat Aalst Carnaval een evenement van uitzonderlijk belang is voor de stad, werd de planning daarop afgestemd. Vanaf eind september tot Aalst Carnaval 2027 vinden voorbereidende nutswerken en archeologische onderzoeken plaats. Na de krokusvakantie van 2027 begint de eigenlijke heraanleg, met onder meer een nieuwe riolering en een nieuwe bovenbouw.
Tot carnaval 2028 wordt gewerkt aan het noordelijke gedeelte van de Grote Markt. Daarna verschuift de werf naar het zuidelijke gedeelte. Tegen eind 2028 moet de volledige heraanleg klaar zijn.
Archeologen eerst aan zet
Op 28 september begint SOLVA met het archeologisch onderzoek. De Grote Markt werd in het verleden al verschillende keren archeologisch onderzocht. Daarom wordt het nieuwe onderzoek gericht uitgevoerd. De opgravingen beperken zich tot de zones waar nieuwe rioleringen en nutsleidingen zullen worden aangelegd. Buiten deze zones wordt, nadat de toplaag van de Grote Markt is verwijderd, enkel aan oppervlakteregistratie gedaan.
De archeologische werkzaamheden en de nutswerken worden zoveel mogelijk op elkaar afgestemd. Op die manier wil de stad de hinder voor bewoners, handelaars, horecazaken en organisatoren van evenementen beperken.
Nutswerken vanaf 26 oktober
Op maandag 26 oktober starten de voorbereidende nutswerken. Daarbij worden onder meer de waterleiding, elektriciteitstoevoer en telecominfrastructuur vernieuwd. Het gaat om noodzakelijke voorbereidende ingrepen die de weg vrijmaken voor de latere heraanleg van het plein. De timing werd zorgvuldig opgesteld zodat belangrijke activiteiten op de Grote Markt zoveel mogelijk kunnen doorgaan.
Carnaval, kerstdorp en andere evenementen blijven mogelijk
De Verkiezing van Prins Carnaval, het kerstdorp van OverWinteren en Aalst Carnaval 2027 kunnen volgens de huidige planning nog plaatsvinden zoals gewoonlijk.
Voor de stad is het belangrijk dat de Grote Markt tijdens de overgangsperiode haar functie als ontmoetingsplaats en evenementenplein zoveel mogelijk behoudt. Toch zal niet alles ongewijzigd kunnen doorgaan. Zo verhuist een deel van de zaterdagmarkt vanaf 3 oktober tijdelijk naar de Parking Keizershallen.
De marktkramers blijven er volgens de stad even groot vertegenwoordigd als op de huidige locatie. Op zaterdag 12 september wordt voor de marktkramers een uitgebreid infomoment georganiseerd. Vanaf 3 oktober krijgen bezoekers aan de kramen ook een flyer met een plannetje waarop ze kunnen zien waar hun vertrouwde marktkramers te vinden zijn.
Ook voor horeca wordt het een moeilijke periode
Voor de horeca op en rond de Grote Markt breekt een uitdagende periode aan. De stad erkent dat de werken onvermijdelijk hinder zullen veroorzaken voor horecazaken, handelaars, bewoners en bezoekers.
Schepen van Handel en Horeca Bart Van den Neste benadrukt dat de waardering voor de ondernemers groot is. Tegelijk kijkt hij vooruit naar de periode na de werken. De vernieuwde Grote Markt moet volgens hem uitgroeien tot een nog aangenamere en gezelligere omgeving waar mensen graag op een terras zitten, elkaar ontmoeten en samen evenementen beleven.
De komende twee jaar worden dan ook een periode van aanpassing en geduld, maar de stad ziet de werken tegelijk als een investering in het toekomstige stadscentrum.
Grote Markt moet opnieuw kloppend hart van Aalst worden
Schepen van Openbare Werken Iwein De Koninck noemt de heraanleg geen eenvoudige opfrisbeurt, maar een ambitieus totaalproject. Volgens hem heeft de iconische plek nog veel potentieel. De nieuwe Grote Markt moet levendiger, toegankelijker en klimaatrobuuster worden en tegelijk opnieuw een echte blikvanger voor Aalst vormen.
De komende twee jaren zullen volgens de stad onvermijdelijk gepaard gaan met hinder. Bewoners, bezoekers, handelaars en horeca zullen zich moeten aanpassen aan de verschillende fases van de werken.
Maar achter die tijdelijke hinder schuilt een duidelijke langetermijnambitie: een Grote Markt die opnieuw het kloppende hart van Aalst wordt. Een plein waar Aalstenaars elkaar ontmoeten, waar bezoekers zich welkom voelen en waar handel en horeca kunnen floreren in een groene, aantrekkelijke en historische omgeving.
De Grote Markt krijgt daarmee een nieuwe toekomst, maar zonder haar verleden uit het oog te verliezen. Precies dat evenwicht moet de vernieuwde Grote Markt vanaf eind 2028 haar nieuwe gezicht geven.
Foto’s: Swirko & Stad Aalst.
