Reeds meer dan 25 jaar zwaaien de poorten van de Oude Brouwerij van Zonnegem open voor Open Monumentendag. Wat begon als een manier om erfgoed dichter bij de mensen te brengen, groeide in Zonnegem uit tot een jaarlijkse viering van ontmoeting, muziek, cultuur en geschiedenis. Het jubileum werd in 2023 uitgebreid gevierd, maar ook dit jaar mag het publiek zich opnieuw verwachten aan een feestelijke editie die zowel het verleden als het heden van deze bijzondere plek in de kijker zet.
De voormalige Brouwerij Rubbens, ooit een bloeiende landelijke bierproducent, vormt met haar beschermde gebouwencomplex een van de meest herkenbare monumenten van de streek. Rond een charmante gekasseide binnenkoer staan de brouwzaal, bijgebouwen en woonvolumes die samen een authentiek beeld oproepen van de negentiende-eeuwse brouwerijcultuur in Vlaanderen.
Brouwerij Rubbens: Van dorpsbrouwer tot regionaal producent.
Brouwerij Rubbens kent haar wortels in de 19de eeuw, toen in bijna elk dorp van Vlaanderen een brouwerij aanwezig was. Vaak werd er op kleine schaal gebrouwen, bedoeld voor de lokale bevolking, maar sommige brouwerijen groeiden uit tot regionale spelers. Ook Rubbens kende een gestage uitbreiding en verwierf een stevige reputatie in de streek van Zonnegem en omstreken.
Het brouwen gebeurde in de monumentale brouwzaal, waar grote koperen ketels het hart vormden van de productie. Naast bier werden er in de loop der tijd ook andere dranken vervaardigd. Brouwerij Rubbens stond bekend om haar ambachtelijke kwaliteit, waarbij men trouw bleef aan traditionele recepten.
Industriële bloei en verval.
Zoals vele brouwerijen kende ook Rubbens haar hoogtepunt in de eerste helft van de 20ste eeuw. De opkomst van industriële brouwtechnieken en de professionalisering van de biersector zorgden voor een bloeiende productie. Het bier werd niet enkel in Zonnegem geschonken, maar vond ook zijn weg naar omliggende gemeenten.
De tweede helft van de eeuw bracht echter moeilijkheden. De schaalvergroting in de Belgische biersector en de opkomst van grootspelers maakten het voor kleine en middelgrote brouwerijen steeds moeilijker om te overleven. Uiteindelijk viel in de jaren ’80 het doek voor de brouwerijactiviteiten in Zonnegem. Het gebouwencomplex, ooit het kloppende hart van het dorpsleven, bleef verweesd achter.
Erfgoed gered door co-housing.
Waar vele oude brouwerijen onherroepelijk ten prooi vielen aan verval of afbraak, kreeg de site van Rubbens een tweede leven. In 1995 besloten enkele idealistische gezinnen de site te kopen en om te vormen tot een co-housingproject. Met veel bloed, zweet en tranen werd het monument hersteld, met respect voor de oorspronkelijke architectuur en de ziel van de plek.
Vandaag wordt er niet langer bier gebrouwen, maar is de brouwerij een plek waar mensen samenleven, samenwerken en hun erfgoed met trots delen. Het is een zeldzaam voorbeeld van hoe industrieel erfgoed kan worden geïntegreerd in een hedendaags woonconcept.
Open Monumentendag in Zonnegem: méér dan erfgoed alleen.
Waar Open Monumentendag in veel gemeenten beperkt blijft tot rondleidingen, werd het in Zonnegem een echt dorpsfeest. Het evenement groeide door de jaren heen uit tot een ontmoetingsmoment van buren, erfgoedliefhebbers, kunstenaars, muzikanten en gezinnen. Bezoekers komen niet enkel voor de architectuur of de geschiedenis, maar voor de unieke sfeer die hier heerst: warm, gastvrij, creatief en verrassend.
Rondleidingen, audiogidsen en historiek.
Wie het verhaal van de brouwerij tot in de details wil kennen, kan deelnemen aan de rondleidingen door bewoonster Vanessa Haeck, gepland om 11.00, 14.00 en 16.30 uur. Voor wie liever op eigen tempo verkent, zijn er doorlopende digitale audiogidsen beschikbaar.
Iedere bezoeker krijgt bovendien een rijk geïllustreerde brochure van tien pagina’s mee. Deze katern, samengesteld door erfgoedspecialist Dieter Waterloos in samenwerking met bewoners Greet Willems en Jana Boulanger, bundelt de historiek van de brouwerij, tal van anekdotes en boeiende weetjes over de transformatie naar de huidige co-housing. Het is een tastbare herinnering aan het bezoek en tegelijk een bron van kennis voor wie meer wil weten over lokaal erfgoed.
Animatie voor jong en oud.
De organisatoren zorgen dat jong en oud zich thuis voelt. In de oude brouwzaal worden oude volksspelen opgesteld voor de kleinsten, terwijl een doorlopende fotoshow het moeizame maar inspirerende renovatieproces in beeld brengt. Zo zien bezoekers niet enkel de huidige glorie, maar ook het werk, de tranen en de volharding die nodig waren om dit erfgoed te redden.
Muziek als verbindende factor.
Vanaf 14.30 uur vult muziek de binnenkoer. De jamsessiegroep jam_in_houtem trapt het muzikale luik af met een bonte mix van genres – van jazz tot blues, van rock tot bluegrass. Bezoekers worden uitgenodigd om mee te spelen of gewoon te genieten. Onder leiding van Dirk Stael ontstaat telkens een spontane muzikale ontmoeting. Extra bijzonder dit jaar: Nico Boulanger, geboren en getogen in de Oude Brouwerij, keert terug naar zijn thuisbasis om mee te spelen.
De hoofdact van de namiddag volgt om 17.30 uur met Eclectic Ox, het alter ego van de muzikanten van Stampen en Dagen. Hun Ierse repertoire brengt viool, tenorbanjo, gitaar en bas samen in een wervelende show vol sfeer en energie. Van vrolijke meezingers tot intieme ballades en opzwepende jigs en reels: de binnenkoer van de brouwerij wordt voor even een Ierse pub, zij het met een vleugje Leetsj dialect. Het belooft een optreden te worden waar niemand stil bij kan blijven staan.
Proeven van Zonnegemse Zot en lekkernijen.
Geen bezoek aan de brouwerij zonder een glas Zonnegemse Zot, het amberkleurig bier dat in de proefbrouwerij van Lochristi gebrouwen wordt. Het bier volgt een recept dat verwant is aan dat van Orval, zonder toegevoegde suikers, en staat garant voor puur vakmanschap. Daarbij horen de intussen legendarische bierworsten met Zonnegemse Zot, maar ook ambachtelijk brood en heerlijke taarten. Alles wordt geserveerd in een gemoedelijke sfeer die het culinair genot koppelt aan gezellig samenzijn.
Een avond vol warmte en licht.
Wanneer de zon zakt, verandert de binnenkoer in een sfeervol verlichte ontmoetingsplaats. Bezoekers blijven napraten, kinderen ravotten nog wat tussen de tafels, en de muzikale tonen hangen vaak nog lang in de lucht. Het is dit warme naspel dat van Open Monumentendag in de Oude Brouwerij een traditie maakt waar iedereen telkens weer naar terugkeert.
Meer dan een evenement: een erfgoedverhaal dat verbindt.
Open Monumentendag in Zonnegem is meer dan een dagprogramma. Het is een levend bewijs dat erfgoed niet alleen bewaard kan worden in musea of archieven, maar ook kan voortleven in de dagelijkse realiteit van mensen die erin wonen, werken en vieren. De Oude Brouwerij is geen stoffige herinnering aan vervlogen tijden, maar een springlevende plek die geschiedenis en toekomst met elkaar verbindt.
En wie er ooit bij was, weet: “Je moet het zelf gezien, gehoord én geproefd hebben om het te geloven!”
