In een atelier in Destelbergen werkt beeldhouwer Lukas Cann met uiterste precisie en vakmanschap aan een bijzonder erfgoedproject voor Wetteren. Tegen Open Monumentendag in september moet het nieuwe borstbeeld van industriepionier Jan-Frans Cooppal klaar zijn voor de officiële onthulling aan de Wetterse Beirstoppel. Vijftien jaar nadat het originele beeld op mysterieuze wijze verdween, krijgt de stichter van de historische buskruitfabriek opnieuw letterlijk een gezicht.
“Het is met veel respect en enthousiasme dat ik stap voor stap aan het borstbeeld van Jan-Frans Cooppal werk”, vertelt Lukas Cann vanuit zijn atelier. “Geen digitale snelweg of prefab-oplossing, maar een ambachtelijke opbouw vanuit ruwe blokken klei — laag per laag, vorm per vorm, zoekend naar karakter, présence en gelijkenis.”
De kunstenaar benadrukt dat het om een intens en tijdrovend proces gaat. Het werk bevindt zich momenteel in een tussenfase, waarbij vooral de grote volumes en de houding van het beeld worden uitgewerkt. Pas daarna volgen de verfijningen die een sculptuur echt tot leven brengen.
“Een sculptuur groeit langzaam: eerst de grote volumes en houding, daarna pas de verfijning van expressie, details en persoonlijkheid. Wie ooit boetseerde weet hoeveel zoeken, kijken en herwerken daarin kruipt”, legt Cann uit.
Vijftien jaar na mysterieuze verdwijning
Het nieuwe borstbeeld komt er nadat het originele exemplaar in 2011 spoorloos verdween. Ondanks premies en oproepen bleef het beeld jarenlang onvindbaar. Intussen werd anoniem een voorlopige plaasteren ‘kop’ op het borstbeeld geplaatst, maar die begon de voorbije jaren steeds verder af te brokkelen.
De drijvende kracht achter het nieuwe initiatief is Sam De Sutter van Erfgoed Wetteren. Samen met de Erfgoedcel van de provincie en het Huis van Bewaring ging hij op zoek naar een duurzame oplossing om het historische monument in ere te herstellen.
“Maar nergens was er studiemateriaal of mallen van het beeld terug te vinden”, vertelt De Sutter. “Daardoor moest ik op zoek naar een kunstenaar die het beeld kon reproduceren aan de hand van beperkt fotomateriaal. Na lang zoeken vond ik Lukas Cann van Destelbergen, die dit volledig zag zitten.”
Dat beperkte bronmateriaal maakt de opdracht extra uitdagend. De kunstenaar moet immers op basis van enkele oude foto’s niet alleen de fysieke kenmerken reconstrueren, maar ook de uitstraling en persoonlijkheid van Jan-Frans Cooppal vatten.
Geen brons, wel duurzame kunststof
Hoewel het oorspronkelijke borstbeeld in brons was uitgevoerd, wordt voor de nieuwe versie gekozen voor een modernere en betaalbare oplossing. Het nieuwe beeld zal vervaardigd worden uit een harde kunststof die beter bestand is tegen weer en wind én tegelijk veel goedkoper is dan een bronzen uitvoering.
Om het historische uitzicht van het oorspronkelijke beeld zo goed mogelijk te benaderen, krijgt het borstbeeld een speciale coating die eruitziet als verweerd brons. Zo wil men de authentieke uitstraling behouden zonder de hoge kostprijs van een volledig bronzen sculptuur.
Symbool van een rijk industrieel verleden
De herplaatsing van het borstbeeld kadert in een bredere erfgoedwerking rond de geschiedenis van de Koninklijke Buskruitfabriek van Wetteren. In 2027 en 2028 staan uitgebreide festiviteiten gepland naar aanleiding van het 250-jarig bestaan van de historische fabriek.
De oorsprong van de onderneming gaat terug tot 1778, toen ondernemer Jan-Frans Cooppal zich in Wetteren vestigde en er zijn buskruitfabriek oprichtte. Doorheen de eeuwen groeide de fabriek uit tot een internationale speler die een enorme economische impact had op de regio. Tegelijk speelde de site ook een belangrijke sociale rol voor vele Wetterse gezinnen.
De geschiedenis van de fabriek kende echter niet alleen bloeiperiodes. Verschillende zware ontploffingen zorgden doorheen de jaren voor dramatische momenten die diep in het collectieve geheugen van Wetteren gegrift staan.
Onthulling tijdens Open Monumentendag
Het nieuwe borstbeeld wordt officieel onthuld op zondag 13 september tijdens Open Monumentendag. Daarmee krijgt Wetteren niet alleen een belangrijk stukje erfgoed terug, maar wordt ook een eerbetoon gebracht aan een man die mee de industriële geschiedenis van de gemeente vormgaf.
Voor Erfgoed Wetteren betekent het project veel meer dan enkel het herstellen van een monument. Het is tegelijk een manier om het verhaal van de buskruitfabriek en haar stichter opnieuw onder de aandacht te brengen in aanloop naar het jubileumjaar 2028.
Met het nieuwe borstbeeld krijgt Jan-Frans Cooppal vijftien jaar na de mysterieuze verdwijning van het origineel opnieuw zijn plaats in het straatbeeld van Wetteren — ditmaal met een hedendaagse, maar respectvolle interpretatie van een stuk lokaal erfgoed dat voor velen een belangrijke symbolische waarde draagt.
