In Velzeke, deelgemeente van Zottegem, staat het Archeocentrum opnieuw voor een intrigerend raadsel. DNA-onderzoek op het gebit van twee skeletten die eind jaren tachtig in een eeuwenoude waterput werden gevonden, moet eindelijk duidelijkheid scheppen over wie de mannen precies waren, waar ze vandaan kwamen en hoe ze op zo’n bijzondere – en lugubere – manier aan hun einde zijn gekomen.
Dat de resten stokoud zijn, staat vast. Maar behoren ze tot de laatste generatie Romeinen in onze streek? Of gaat het om vroege middeleeuwers uit de mysterieuze Merovingische periode? Het blijven vragen waarop archeologen bijna vier decennia later nog steeds geen sluitend antwoord hebben.
Een spectaculaire vondst in de jaren 80.
Eind jaren tachtig heerst er opwinding onder de archeologen die langs de Provinciebaan in Velzeke een waterput blootleggen. De ontdekking past perfect in het rijke archeologische verleden van de regio, die bekend staat als een belangrijke Gallo-Romeinse nederzetting.
Maar al snel blijkt dat de put méér geheimen bevat. “In één van de lagen van de stenen put doken plots twee volledig intacte skeletten op,” vertelt conservator Kurt Braeckman van het Archeocentrum Velzeke. “Een vondst van formaat. Uit de laat-Romeinse en vroeg-middeleeuwse periode – de Merovingische periode – zijn nauwelijks skeletten bewaard gebleven. Daarom wordt die tijd ook wel eens ‘the dark ages’ genoemd.”
Waarom zijn skeletten uit die periode zo zeldzaam?
De Merovingische periode (ca. 450–750 n.C.) vormt de overgang van het instortende Romeinse Rijk naar het prille begin van de middeleeuwen. “Het Romeinse Rijk zorgde eeuwenlang voor stabiliteit in onze streek,” legt Braeckman uit. “Maar met de invallen van Germanen en de volksverhuizingen van de Franken ontstond een cultureel kluwen. Een mengeling van Gallo-Romeinse en Germaanse gebruiken.”
Een bijkomende reden waarom archeologen zo weinig over deze periode weten, is de manier waarop mensen begraven of herdacht werden.
- Veel overledenen werden verbrand.
- Wie wel werd begraven, ligt vandaag vaak slecht bewaard in onze zand- en leemgronden.
Volledig bewaarde skeletten uit deze tijd zijn dus uitzonderlijk – en precies daarom is de vondst in Velzeke zo belangrijk.
Doelbewust in de waterput geduwd.
Een ander element dat de vondst mysterieus maakt, is de manier waarop de lichamen in de put werden aangetroffen. “De twee mannen lagen onder een laag stenen,” aldus Braeckman. “Men heeft hen duidelijk bewust onder water willen houden.”
Het beeld suggereert geen gewoon ongeluk of een traditionele begrafenis. Maar wie waren deze mannen? Waarom belandden ze in een waterput? En wat kan hun herkomst onthullen over de turbulente overgangsperiode tussen Romeinen en Franken? Het blijven vragen die in de jaren tachtig al werden onderzocht, maar zonder definitieve conclusies.
DNA als sleutel tot het verleden.
Vandaag, bijna veertig jaar later, hopen archeologen wél een stap dichter bij de waarheid te komen. Daarvoor richten ze hun blik op een bijzonder waardevol onderdeel van het skelet: het gebit. “Je kunt, eeuwen na hun dood, nog DNA extraheren uit tanden,” zegt Braeckman. “Dat gebeurt via 14C-datering en analyse van oudDNA. Het is een wonderlijke methode.” Het onderzoek wordt uitgevoerd door archeologen van de KU Leuven en het Laboratorium Menselijke Genetische Genealogie.
Wat kan het DNA ons leren?
Volgens Braeckman liggen heel wat verrassingen in het verschiet.
- Familierelatie.
Waren de twee mannen verwant aan elkaar? DNA-analyse kan bloedlijnen en genetische verwantschappen nauwkeurig blootleggen.
- Herkomst.
Waren het lokale inwoners van de regio Velzeke? Of kwamen ze van honderden kilometers verder, wat zou wijzen op migratie of militaire aanwezigheid?
- Leeftijd en leefstijl.
De ouderdom werd vroeger al bepaald:
- één man was 18 tot 25 jaar,
- de andere ongeveer 35 jaar.
Maar er kan nog veel meer aan het licht komen:
- Welke voeding hadden ze?
- Hoe gezond leefden ze?
- Waren er sporen van ziekte of ondervoeding?
- Zijn er aanwijzingen voor epidemieën of specifieke dodenzorg?
“DNA kan echt veel vragen oplossen,” benadrukt Braeckman. “Dit onderzoek kan een nooit eerder gezien venster openen op een periode waarover we nog altijd zo weinig weten.”
Een stap dichter bij de waarheid.
Hoewel het onderzoek tijd in beslag zal nemen, zijn de verwachtingen hoog. De skeletten uit Velzeke vormen één van de weinige tastbare getuigen van een cruciaal moment in de geschiedenis van onze streek.
Wat begon als een routine-opgraving, groeide uit tot een van de meest intrigerende archeologische mysteries van Oost-Vlaanderen. Of het DNA-onderzoek eindelijk duidelijkheid zal brengen, moet nog blijken. Maar één ding staat vast: de antwoorden liggen verborgen in twee eeuwenoude gebitten – en archeologen staan dichter dan ooit bij de waarheid.
