Het Lokaal bestuur van Lede heeft, met ondersteuning van intergemeentelijk samenwerkingsverband SOLVA en in nauw overleg met diverse betrokken partijen, een nieuw kerkenbeleidsplan opgesteld. Dit plan is een grondige actualisering van het eerste kerkenbeleidsplan uit 2017 en vormt een strategisch kompas voor het toekomstig beleid rond de kerkgebouwen in de gemeente.
De actualisering is noodzakelijk gezien de sterk veranderende context: de religieuze beleving neemt af, het aantal actieve kerkgangers daalt en het onderhoud van grote gebouwen vergt aanzienlijke middelen. Tegelijk groeit het besef dat kerken waardevolle ankerpunten zijn in het sociaal en cultureel landschap. Het nieuwe plan biedt dan ook een evenwicht tussen het behoud van de religieuze functie en een bredere maatschappelijke invulling.
Een gedragen visie op religieus en cultureel erfgoed.
Kerken maken onlosmakelijk deel uit van het collectief geheugen van dorpen en steden. Ze zijn vaak de oudste gebouwen in het straatbeeld, doordrongen van geschiedenis, architectuur en symboliek. Maar tegelijk zijn het ook plekken van gemeenschapsvorming en sociale ontmoeting.
Met het nieuwe kerkenbeleidsplan beoogt Lede een toekomstgerichte aanpak. Het biedt duidelijke richtlijnen voor het gebruik, het onderhoud en de eventuele herbestemming van de kerkgebouwen op haar grondgebied. Bovendien is het plan een belangrijke sleutel om beroep te kunnen doen op Vlaamse subsidies, met name voor het behoud en de restauratie van beschermde kerken via het Agentschap Onroerend Erfgoed.
Het plan werd ontwikkeld als beleidsinstrument voor de periode 2026–2031 en vormt een basisdocument voor de opmaak van de meerjarenplannen van zowel het Lokaal bestuur als de afzonderlijke kerkfabrieken.
Totstandkoming in brede dialoog.
Het kerkenbeleidsplan werd niet in een ivoren toren geschreven. De opmaak gebeurde via een participatief traject, waarin vertegenwoordigers van verschillende sectoren en geledingen samenkwamen. Een werkgroep met mandatarissen uit de gemeenteraad, leden van de kerkfabrieken, het centraal kerkbestuur, de pastoor, de diaken en de burgemeester kwam in het najaar van 2024 en het voorjaar van 2025 meermaals samen.
Tijdens deze bijeenkomsten werd intensief nagedacht over de rol van de kerken in een veranderende samenleving. Hoe kunnen we religie en gemeenschap verzoenen in één gebouw? Hoe kunnen we gebouwen in stand houden zonder dat ze hun betekenis verliezen? En hoe geven we eigentijdse invulling aan erfgoed dat ons allen aanbelangt?
Deze brede samenwerking resulteerde in een gedragen en realistisch plan dat uitgaat van respect voor het verleden en openheid voor de toekomst.
Concreet beleid per kerkgebouw.
Het kerkenbeleidsplan maakt een onderscheid tussen de vijf parochiekerken op het grondgebied van Lede: Lede, Impe, Wanzele, Smetlede en Oordegem. Voor elk van deze kerken werd een evaluatie gemaakt van de huidige en toekomstige functie.
- Kerk van Lede: deze kerk blijft de hoofdkerk van de gemeente. Ze behoudt een wekelijkse eucharistieviering en blijft het liturgisch centrum van de parochie. Door haar centrale ligging en haar actieve gebruik, blijft hier de focus liggen op religieuze functies, maar er is ook ruimte voor aanvullende culturele activiteiten zoals concerten en schoolproclamaties.
- Kerk van Impe: deze kerk wordt vandaag al gebruikt door de kunstacademie voor optredens. Er blijft ruimte voor religieuze vieringen, maar het gebouw ontwikkelt zich ook stilaan als podium voor kleine culturele evenementen. Indien het liturgisch gebruik op termijn verder afneemt, wordt een neven- of herbestemming overwogen, steeds in samenspraak met de kerkfabriek.
- Kerk van Wanzele: hier vindt wekelijks een gebedsviering plaats op vrijdag. De school maakt regelmatig gebruik van de kerk voor vieringen. Dit onderstreept het belang van de kerk als schakel tussen geloof en educatie. Ook hier wordt de mogelijkheid tot een nevenfunctie opengehouden.
- Kerk van Smetlede: deze kerk wordt door de school gebruikt voor liturgische vieringen en voor de vormselweek. Er is ook een beperkte studieruimte beschikbaar voor studenten. De kerk blijft zo een open en laagdrempelige plek voor bezinning en gemeenschapsvorming. Het plan laat ook hier ruimte voor alternatieve invullingen op termijn.
- Kerk van Oordegem: deze kerk wordt actief ingezet voor concerten en schoolgebonden activiteiten zoals grootouderfeesten en het schoolfeest. De kerk behoudt een religieuze functie, maar ontwikkelt zich ook tot een waardevolle ontmoetingsplaats voor de bredere dorpsgemeenschap.
Erfgoed als groeipool, niet als last.
Het kerkenbeleidsplan bepleit een dynamische aanpak. Het is geen eindpunt, maar een groeidocument dat op gezette tijden wordt geëvalueerd en geactualiseerd. De pastorale visie, het gebruik, de financiële haalbaarheid en de technische staat van de gebouwen kunnen in de loop der jaren immers wijzigen.
Daarnaast wordt er ook gewerkt aan het opzetten van partnerschappen met culturele organisaties, scholen, erfgoedverenigingen en buurtwerkingen. Op die manier kunnen de kerkgebouwen hun potentieel ten volle benutten, zonder hun identiteit te verliezen.
Burgemeester Geertrui Van de Velde: “Erfgoed doet leven.”
Burgemeester Geertrui Van de Velde benadrukt het belang van dit vernieuwde beleid:
“Onze kerken zijn veel meer dan stenen. Ze zijn het hart van onze dorpen, plaatsen van herinnering, rust en ontmoeting. Met dit kerkenbeleidsplan maken we ruimte voor traditie én vernieuwing. We bewaken het religieuze erfgoed, maar zorgen er ook voor dat onze kerken plekken blijven waar mensen samenkomen, geloven, vieren, leren en genieten.”
Met het geactualiseerde kerkenbeleidsplan bewijst Lede dat toekomstgericht erfgoedbeheer mogelijk is wanneer erfgoedzorg, gemeenschapsvorming en beleidsvisie hand in hand gaan. De kerkgebouwen worden zo niet alleen bewaard, maar opnieuw verankerd in het maatschappelijke weefsel van vandaag én morgen.
