De aanhoudende zomerse hitte laat zich niet alleen voelen bij mensen, maar treft ook kwetsbare diersoorten. In Merelbeke-Melle zijn inmiddels alle ondiepe poelen waar de beschermde kamsalamander zich normaal voortplant volledig opgedroogd. Dat baart Natuurpunt grote zorgen, want de larven hebben normaal tot eind augustus nodig om zich volledig te ontwikkelen. De natuurvereniging vreest dat de uitzonderlijke droogte de populatie kan verzwakken, ondanks de succesvolle natuurmaatregelen van de voorbije jaren.
Volgens Elke Roels van Natuurpunt is de kamsalamander bijzonder gevoelig voor langdurige hitte en droogte. De amfibie is afhankelijk van poelen en vijvers waarin de larven zich gedurende de zomer kunnen ontwikkelen. Wanneer die poelen te vroeg droogvallen, wordt die ontwikkeling abrupt onderbroken.
“De larven kunnen het soms nog overleven, maar blijven dan veel kleiner en zwakker”, legt Roels uit. “Daardoor hebben ze minder overlevingskansen en wordt de natuurlijke aangroei van de populatie ernstig afgeremd.”
Ook volwassen dieren ondervinden gevolgen
Niet alleen de jonge dieren lijden onder de droogte. Ook volwassen kamsalamanders hebben het moeilijk tijdens langdurige hitteperiodes. Omdat het koudbloedige dieren zijn, schakelen ze bij extreme temperaturen over op een soort sluimerstand.
Daardoor eten ze minder, bouwen ze minder energiereserves op en worden ze vatbaarder voor ziektes en schimmels. Op langere termijn kan dat leiden tot een kleinere populatie en een afname van de genetische diversiteit.
Hoewel één extreem warme zomer niet meteen het einde betekent voor de soort – een kamsalamander kan immers meer dan tien jaar oud worden – waarschuwt Natuurpunt dat opeenvolgende droge zomers wel degelijk een blijvende impact kunnen hebben.
Tweede droge zomer op rij
Het is inmiddels het tweede opeenvolgende jaar waarin de populatie geconfronteerd wordt met een lange periode van hitte en droogte. Dat is bijzonder jammer, want vorig jaar leek de beschermde soort net aan een sterke opmars bezig.
Die positieve evolutie was het resultaat van intensieve inspanningen van de gemeente Merelbeke-Melle en Natuurpunt. Er werden onder meer nieuwe, diepere poelen aangelegd en extra natuurmaatregelen genomen om het leefgebied van de kamsalamander te verbeteren. Het project werd zelfs aangehaald als een voorbeeld voor andere Vlaamse gemeenten.
Hoop op diepere poelen
Toch blijken de traditionele voortplantingspoelen deze zomer volledig uitgedroogd.
“We zien dat alle poelen waar de dieren zich vroeger voortplantten droogstaan”, zegt Roels. “Zo erg hebben we het nog nooit meegemaakt. Gelukkig bevatten de nieuw aangelegde, diepere poelen nog wel water. Alleen weten we nog niet zeker of de kamsalamanders die ondertussen ook gebruiken om zich voort te planten.”
Net daarin schuilt volgens Natuurpunt de grootste hoop. Als de dieren zich succesvol verplaatsen naar de diepere poelen, kan de populatie zich mogelijk beter aanpassen aan de steeds extremere weersomstandigheden.
Meer schaduw als bescherming tegen klimaatverandering
Naast het aanleggen van diepere poelen werd de voorbije jaren ook sterk ingezet op het creëren van extra schaduwrijke zones. Bomen en struiken zorgen ervoor dat poelen minder snel opwarmen en uitdrogen, waardoor het leefgebied aantrekkelijker blijft voor amfibieën.
Volgens Natuurpunt hebben precies die maatregelen mee aan de basis gelegen van de eerdere groei van de lokale populatie.
Oproep aan andere gemeenten
De natuurvereniging roept daarom ook andere lokale besturen op om werk te maken van klimaatbestendige natuurmaatregelen.
“Door diepere poelen aan te leggen en meer schaduwrijke plekken te creëren, kunnen gemeenten kwetsbare soorten beter beschermen tegen de steeds vaker voorkomende hittegolven”, besluit Roels.
Met de klimaatverandering die steeds vaker zorgt voor lange droge periodes, wordt duidelijk dat aangepast natuurbeheer noodzakelijk is om bedreigde soorten zoals de kamsalamander ook in de toekomst een kans te geven.
