Families die een dierbare verliezen en kiezen voor een afscheid in een funerarium, kunnen voortaan ook daar rekenen op katholieke gebedsbegeleiding. Het aartsbisdom Mechelen-Brussel heeft zijn vroegere terughoudende houding tegenover dergelijke diensten bijgestuurd. Priesters, diakens en pastorale medewerkers krijgen voortaan de ruimte om tegemoet te komen aan de vraag van nabestaanden die ook buiten een kerkgebouw een katholiek afscheid wensen.
De nieuwe beleidslijn werd maandag 9 november toegelicht door hulpbisschop Koen Vanhoutte tijdens een bijeenkomst met priesters, diakens en pastores. Met de beslissing wil het aartsbisdom inspelen op de veranderende manier waarop mensen afscheid nemen van hun overleden dierbaren, zonder daarbij de traditionele kerkelijke uitvaart uit het oog te verliezen.
Veranderende uitvaartgewoonten
De manier waarop Vlamingen afscheid nemen, is de voorbije jaren sterk geëvolueerd. Vooral sinds de coronaperiode kiezen steeds meer families ervoor om de uitvaart niet langer in een kerk te organiseren. Een plechtigheid in een funerarium of crematorium is voor heel wat nabestaanden een bewust gekozen alternatief geworden.
Die evolutie bracht ook priesters en diakens in een moeilijke positie. Zij kregen steeds vaker de vraag van families om een katholiek gebed te verzorgen tijdens een afscheid in een funerarium. Tot nu toe hield het aartsbisdom Mechelen-Brussel de boot daarvoor grotendeels af. Men vreesde dat dergelijke diensten de plaats van de klassieke kerkelijke uitvaart zouden innemen en de parochiale vieringen onder druk zouden zetten.
Met de nieuwe richtlijn komt daar verandering in. Een katholieke voorganger kan voortaan ook in een funerarium aanwezig zijn om families tijdens het afscheid spiritueel te ondersteunen.
Kerk blijft de voorkeursplaats voor een uitvaart
De versoepeling betekent evenwel niet dat het aartsbisdom zijn visie op de katholieke uitvaart heeft gewijzigd. De kerk blijft nadrukkelijk de eerste en meest aangewezen locatie voor een afscheid van iemand die katholiek gelovig was.
Een kerkelijke uitvaart is volgens de kerk meer dan een moment van afscheid nemen. Het is ook een samenkomst van de geloofsgemeenschap, waarbij samen wordt gebeden voor de overledene en het christelijke geloof in de verrijzenis centraal staat. Bij voorkeur gebeurt dat tijdens een eucharistieviering.
Een gebedsdienst in een funerarium heeft daarom een andere invulling. Daar wordt geen eucharistie opgedragen. De priester, diaken of pastorale medewerker beperkt zich tot gebed, een lezing uit de Bijbel en een verkondiging van de christelijke hoop op de verrijzenis. Het gaat dus uitdrukkelijk om een alternatief voor families die om persoonlijke redenen voor een afscheid buiten de kerk kiezen, en niet om een vervanging van de traditionele katholieke uitvaart.
Breuk met richtlijn uit 2010
De beslissing van het aartsbisdom betekent ook een duidelijke koerswijziging tegenover het standpunt dat de Vlaamse bisschoppen in 2010 gezamenlijk innamen. Destijds werd afgesproken dat bisdommen geen priesters of andere kerkelijke voorgangers zouden uitsturen om afscheidsvieringen in funeraria te leiden.
In crematoria was katholieke gebedsbegeleiding al langer toegestaan. Voor funeraria bleef het beleid echter veel terughoudender. Met de nieuwe regeling kiest het aartsbisdom Mechelen-Brussel nu voor een meer flexibele aanpak. Voor zover publiek bekend, hebben de bisdommen Antwerpen, Brugge, Gent en Hasselt voorlopig nog geen vergelijkbare algemene beleidswijziging aangekondigd.
Ruimte voor geloof op het moment van afscheid
Met de aangepaste richtlijn wil het aartsbisdom twee zaken met elkaar verzoenen: enerzijds het behoud van de kerkelijke uitvaart als centrale plaats voor katholiek afscheid, anderzijds de pastorale verantwoordelijkheid om families bij te staan wanneer zij voor een andere locatie kiezen.
De boodschap is duidelijk: ook wanneer een uitvaart niet langer binnen de muren van een kerk plaatsvindt, hoeft het katholieke geloof geen afwezige rol te spelen tijdens het afscheid. Nabestaanden die daar behoefte aan hebben, kunnen voortaan ook in een funerarium een beroep doen op een priester, diaken of pastorale medewerker voor een gebedsdienst.
