Een eeuwenoude traditie in de Vlaamse cafés staat ook in Wetteren op uitsterven. De bekende caféspaarkas, jarenlang een vast onderdeel van het sociale leven in menig bruine kroeg, komt steeds meer onder druk te staan door strengere toepassing van de anti-witwaswetgeving. Banken weigeren grotere cashstortingen nog langer zonder bijkomende controles te aanvaarden, waardoor veel caféuitbaters noodgedwongen stoppen met hun spaarkassen.
Wat ooit begon als een eenvoudige manier om samen te sparen voor kermis, een uitstap of een jaarlijks feest met stamgasten, dreigt nu definitief te verdwijnen. Zowel cafébazen als trouwe spaarders reageren teleurgesteld en boos. “Moeten ze nergens anders ’t zwart geld zoeken?”, klinkt het op verschillende plaatsen in Wetteren.
Oude traditie botst op nieuwe regels
Hoewel de anti-witwaswet al sinds 2017 van kracht is, worden de regels de laatste maanden opvallend strenger toegepast. Waar banken jarenlang nog soepel omsprongen met de stortingen van caféspaarkassen, lijkt daar nu een einde aan gekomen.
Ook kleinere banken zoals Crelan, VDK en Europabank hebben de voorbije dagen verschillende Wetterse café-uitbaters aangesproken over de grote hoeveelheden cash die zij regelmatig kwamen storten. De grote banken hadden die houding al langer aangenomen.
Het gevolg laat zich raden: veel cafés beslissen om hun spaarkas stop te zetten, omdat het praktisch en administratief haast onhaalbaar wordt.
Hoe werkt zo’n spaarkas?
De formule is eenvoudig en al generaties bekend. Klanten steken op regelmatige tijdstippen een bedrag in een persoonlijke genummerde gleuf of in een enveloppe. De cafébaas verzamelt het geld en brengt het naar de bank. Tegen de kermis of een afgesproken moment wordt het spaargeld uitgekeerd.
Voor velen was het een laagdrempelige manier om te sparen. Sommige deelnemers legden maandelijks vijf of tien euro opzij, anderen vijftig of honderd euro. Er zijn zelfs uitschieters tot vijfhonderd euro per maand.
In sommige Wetterse cafés zat tegen de kermis een bedrag van tienduizenden euro’s in de kas. “Of toch minstens de prijs van een mooie Mercedes,” zegt een uitbater met een glimlach.
’t Geheim stopt grootste spaarkas van Wetteren
Bij café ’t Geheim aan de Zeshoek valt het doek binnenkort definitief over de grootste spaarkas van Wetteren. Ooit telde die maar liefst 150 leden. In juni worden de laatste enveloppes uitbetaald. Vroeger gebeurde dat tijdens de kermis, vaak gecombineerd met een haantjeskaarting en een feestelijke bijeenkomst van de stamgasten.
Raadslid Johan Ver Eecke, zelf trouwe spaarder, reageert scherp. “Een regelrechte schande. Vlaams erfgoed verdwijnt.” Ook schepen van Erfgoed Sofie Wijmeersch kreeg deze week signalen over het probleem, maar erkent dat het om een bovenlokale beslissing gaat waar de gemeente weinig aan kan veranderen.
Nog enkele cafés houden stand
Niet overal valt meteen het doek. In spaarclub De Gouden Kraan op de Markt werd nog een akkoord gevonden zodat de werking kan doorgaan tot de volgende kermis. Andere cafés trekken er nu al de stekker uit. Onder meer Café De Reynaert, ’t Wetteraarke en De Kroon stoppen ermee. Een uitbater buiten het centrum bevestigt hetzelfde, maar wil liever niet met naam genoemd worden.
In café Den Eemink moet het bestuur nog beslissen. Café Den Dries, bij velen bekend als het Buffalo-café, doet nog twee jaar verder. Daar staat nog steeds een antieke houten spaarkas die symbool staat voor een andere tijd. In Overbeke stopte De Snoeken al jaren geleden. Ook café De Lindekens in Overschelde zette de traditie eerder stop. “Te veel gedoe, inbraken en banken geven niks meer,” klinkt het daar.
Café De Molenhoek blijft voorlopig doorgaan. Hun spaarkas draagt met een knipoog de naam “De zwarte kas”. “Er zijn tussentijdse lichtingen en alles zit in een kluis,” zegt men daar.
Meer dan sparen alleen
Voor buitenstaanders lijkt het misschien slechts een systeem om geld opzij te zetten, maar voor de cafés zelf betekent de spaarkas veel meer. Uitbaters wijzen op de sociale rol die ermee gepaard gaat. Mensen kwamen regelmatig langs om iets in hun enveloppe te steken, dronken een pint, maakten een praatje en hielden contact met elkaar.
“Het sparen versterkt de band met de klanten. Het zorgt voor ontmoetingen, verbondenheid en een gemeenschapsgevoel rond het café,” klinkt het eensgezind. In een tijd waarin veel cafés al verdwijnen en het verenigingsleven onder druk staat, wordt het verdwijnen van de spaarkas dan ook ervaren als opnieuw een verlies voor het sociale weefsel.
Banken eisen steeds meer informatie
De financiële instellingen stellen zich intussen strenger op. Cashstortingen zonder duidelijke herkomst roepen vragen op. Sommige banken eisen zelfs identiteitsgegevens van alle deelnemers.
“In feite zou elke spaarder zijn identiteitskaart moeten laten inlezen. Wie doet dat nu?”, zucht een cafébaas. Volgens de uitbaters was er jarenlang geen probleem, maar wordt de regelgeving nu plots hard toegepast. Banken raden spaarders aan hun geld rechtstreeks op een rekening te zetten, maar niet iedereen wil of kan dat.
Een stukje volkscultuur verdwijnt
De caféspaarkas is een laatnegentiende-eeuwse traditie die generaties lang deel uitmaakte van de Vlaamse volkscafés. Ze hielp gezinnen sparen, bracht mensen samen en gaf kermissen en caféleven extra betekenis. Nu dreigt ook in Wetteren het einde van dat systeem. Wat verdwijnt, is niet alleen een spaarmethode, maar ook een stukje levende volkscultuur.
En dat voelen ze in de Wetterse cafés bijzonder hard.
