Een jaar na het LEADER-project ‘BehouT het Verleden – relaas van levend erfgoed’, zet de regio verdere stappen voor houtig erfgoed. Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen tot Dender bouwt daarbij voort op een jarenlange inzet voor dit natuurlijke erfgoed, samen met de gemeenten en erfgoed- en natuurverenigingen in de streek. In Oudenaarde, Horebeke, Kluisbergen en Oosterzele starten binnenkort nieuwe inventarisatietrajecten op.
Een jaar geleden ondertekenden negen gemeenten samen met Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen tot Dender (RLVAD) een charter voor houtig erfgoed. Daarmee engageerden ze zich om erfgoedbomen, houtkanten, hagen en andere waardevolle landschapselementen mee te nemen in hun toekomstig beleid. Eén jaar later blijkt duidelijk: die zorg is niet stilgevallen. Integendeel. De opgebouwde kennis krijgt vandaag verder vorm in nieuwe inventarisaties, concrete herstelprojecten, adviestrajecten en terreinrealisaties in de regio.
Met het LEADER-project BehouT het Verleden – relaas van levend erfgoed werden tussen 2023 en 2025 in negen gemeenten 770 erfgoedbomen, houtkanten, hagen, kapelbomen en andere waardevolle houtige landschapselementen geïnventariseerd of geactualiseerd. Die kennis vormt een belangrijke basis voor de verdere ontsluiting via de inventaris van het Agentschap Onroerend Erfgoed. De inventarisatie was geen eindpunt, maar net het vertrekpunt voor verdere zorg en gerichte acties op het terrein.
“Je kan pas zorg dragen voor landschappelijk erfgoed als je weet wat er staat, waar het staat en waarom het waardevol is,” zegt Annelies Schepens, erfgoedmedewerker bij Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen tot Dender. “Die inventarisatie blijft voor ons het vertrekpunt. Van daaruit kunnen we gemeenten, eigenaars en partners veel gerichter ondersteunen bij beheer, herstel en toekomstgerichte keuzes.”
Kennisopbouw loopt verder in nieuwe gemeenten
Na de charterondertekening in 2025 krijgt ook de inventarisatie van houtig erfgoed een vervolg. Ondersteund door het Landschapspark Vlaamse Ardennen werkt RLVAD de komende twee jaar aan een nieuw inventarisatiepakket voor Oudenaarde, Horebeke en Kluisbergen. Ook Oosterzele, dat niet binnen het werkingsgebied van het Landschapspark valt, kiest voor een gelijkaardig traject op maat. Zo bouwen vier bijkomende gemeenten verder aan een actuele en onderbouwde inventaris van hun houtig erfgoed, als basis voor lokaal beleid en voor gerichte herstelacties en subsidiemogelijkheden.
“Zo’n inventaris is voor ons geen doel op zich, maar een werkinstrument,” zegt burgemeester van Oudenaarde John Adam. “Ze helpt ons om waardevolle bomen en andere houtige relicten beter te herkennen, doordachter mee te nemen in ons beleid en gerichter in te zetten op beheer en herstel.”
Van inventaris naar actie op terrein
Een jaar na het slotevent is duidelijk dat het werk rond houtig erfgoed niet is stilgevallen. De opgebouwde kennis krijgt intussen een vervolg op het terrein: in de zorg voor waardevolle bomen en landschapselementen, in herstelmaatregelen, aanplantingen en inrichtingsprojecten met aandacht voor historische structuren en bijzondere soorten en gebruiken.
In Geraardsbergen kreeg een monumentale paardekastanje een bijzondere verzorgingsbeurt met innovatieve technieken die de gezondheid, veiligheid en ecologische waarde van de boom versterken. In Michelbeke en Gavere werden historische hoogstamboomgaarden nieuw leven ingeblazen. In Strijpen worden dan weer de relicten van een pastorietuin opnieuw zichtbaar gemaakt en wordt gewerkt aan een inrichting die de historische structuur van de plek herstelt en beleefbaar maakt. Samen tonen die voorbeelden hoe houtig erfgoed niet alleen wordt gedocumenteerd, maar ook actief wordt verzorgd, hersteld en opnieuw betekenis krijgt in het landschap van vandaag.
Voor de zorg voor houtig erfgoed werkt RLVAD nauw samen met onder meer het Landschapspark Vlaamse Ardennen, de Provincie Oost-Vlaanderen, de Bosgroep, Natuurpunt, lokale besturen, vrijwilligers en inwoners. Die samenwerking maakt het mogelijk om kennis op te bouwen, expertise te bundelen en tegelijk het lokale draagvlak te versterken. Ook in de nieuwe inventarisatietrajecten blijft die betrokkenheid belangrijk. Door samen met vrijwilligers en inwoners te inventariseren, kennis te delen en publieksactiviteiten op te zetten, groeit niet alleen de kennis over houtig erfgoed, maar ook de zorg en waardering ervoor in de gemeenten zelf.
“De wisselwerking tussen terreinervaring, beleidskennis en de vele samenwerkingsprojecten is een sterkte van de werking van een regionaal landschap,” zegt Schepens. “We brengen verschillende expertises samen: van inventarisatie en historisch onderzoek tot boomtechnisch advies, landschapsbeheer en publiekswerking. Zo blijft houtig erfgoed geen verhaal op papier, maar iets waar we samen met gemeenten, eigenaars en partners echt mee aan de slag gaan. Als Regionaal Landschap adviseren we ook binnen onze rol bij de IOED (Intergemeentelijke Onroerend Erfgoeddienst). Gemeenten kunnen bij ons terecht met vragen over het beheer en het beleid van landschappelijk erfgoed.”
Ook nieuwe sporen dienen zich aan
Intussen wordt ook vooruitgekeken. Zo is RLVAD partner in een nieuw provinciaal traject rond fruitig erfgoed, met aandacht voor historische fruitrassen. Daarnaast loopt de samenwerking met de Provincie Oost-Vlaanderen rond het entenproject verder. Vanuit genetisch materiaal van oude erfgoedbomen worden jonge bomen opgekweekt en opnieuw aangeplant op betekenisvolle locaties in de regio.
“Erfgoedbomen vertellen iets over hoe ons landschap gegroeid is,” besluit Schepens. “Maar ze kunnen ook richting geven aan hoe we dat landschap vandaag beheren en morgen verder vorm geven. Precies daarom blijven we daar als Regionaal Landschap samen met gemeenten en partners op inzetten.”
