Tijdens de gemeenteraadscampagne van 2024 zette de Houtemse meerderheidspartij Nieuw Houtem sterk in op de toekomst van het lokale erfgoed. Historische gebouwen zoals de oude pastorieën van Sint-Lievens-Houtem, Zonnegem en Vlierzele, evenals de gesloten kerkfabrieken van Letterhoutem en Zonnegem, zouden een volledig nieuwe bestemming krijgen. Die ambitieuze plannen moesten niet alleen het patrimonium bewaren, maar ook opnieuw een centrale rol geven in het dorpsleven. Intussen, ruim een jaar later, blijkt dat de realiteit weerbarstiger is dan de oorspronkelijke visie, met verschuivende plannen, praktische obstakels en politieke discussie.
Pastorie van Sint-Lievens-Houtem: horeca in historisch kader
In het campagneboekje werd duidelijk gesteld dat de pastorie van Sint-Lievens-Houtem, die momenteel in renovatie is, zou worden herbestemd tot horecazaak, meer specifiek een brasserie. Bezoekers zouden er kunnen genieten van het historische karakter van het gebouw en de omliggende tuin, met een drankje of maaltijd in een unieke setting. Deze plannen worden vandaag effectief uitgevoerd zoals voorzien en vormen een van de weinige projecten die zonder grote wijzigingen verder lopen.
Zonnegem: plannen wijzigen onder druk van de realiteit
Ook de pastorie van Zonnegem stond aanvankelijk op de planning om gerenoveerd en herbestemd te worden tot horecagelegenheid. Het idee was dat bezoekers van het nabijgelegen natuurdomein er zouden kunnen verpozen met koffie of pannenkoeken, waardoor het gebouw opnieuw toegankelijk zou worden voor het brede publiek.
Maar ondertussen is er al heel wat water naar de zee gevloeid. Vooral het dossier rond Heemkunde Houtem zorgde voor een complex parcours. Oorspronkelijk zou deze vereniging haar intrek nemen in de pastorie van Vlierzele, maar die plannen gingen uiteindelijk niet door. De pastorie van Zonnegem werd daarna als alternatief naar voren geschoven, al gebeurde dit zonder overleg en niet naar de zin van Heemkunde Houtem.
Volgens burgemeester De Knyf zou intussen het Rode Kruis afdeling Sint-Lievens-Houtem, samen met de bestaande werking van NEC, een plaats krijgen op de Halleweg. Daarmee werd opnieuw een andere invulling naar voren geschoven, wat de onzekerheid rond het gebruik van de gebouwen alleen maar vergrootte.
Vlierzele: van erfgoedlocatie tot verkoopdossier
Wat de pastorie van Vlierzele betreft, kreeg deze enkele jaren geleden nog een opknapbeurt met een nieuw dak, met de bedoeling om verder te renoveren. Aanvankelijk zou het gebouw ter beschikking gesteld worden aan Heemkunde Sint-Lievens-Houtem. Eerder was er zelfs sprake om het archief onder te brengen in de kerk van Letterhoutem, maar ook dat plan ging niet door.
Heemkunde Houtem, die het lokale erfgoed in kaart brengt en tal van artefacten bewaart, heeft dringend nood aan een grotere en aangepaste locatie. De pastorie van Vlierzele leek daarvoor ideaal, maar uiteindelijk viel ook dit scenario in het water. Vandaag zouden zij hun intrek nemen in het kerkgebouw van Zonnegem.
In september 2025 gaf burgemeester De Knyf in een interview aan dat er nog een bijkomende hinderpaal was: de bewoning van de pastorie door een groot gezin dat er sinds de oorlog in Oekraïne verbleef via gemeentelijke opvang. Hij stelde toen:
“In kader van de oorlog in Oekraïne hebben we in de pastorie een vrij groot gezin geplaatst. We kunnen deze mensen niet zomaar op straat zetten. Als gemeente zijn we verplicht uit te kijken naar een andere woning voor dat gezin, maar het is niet evident om een gepaste woning te vinden aangezien het een groot gezin is. Onze diensten doen er alles aan om een ideale woning te zoeken zodat ze opnieuw een dak boven hun hoofd hebben.”
In december 2025 volgde een nieuwe wending. De pastorie van Vlierzele bleek volgens het gemeentebestuur te duur en te complex om te renoveren. Ondanks het nieuwe dak bleven structurele problemen, vooral vocht in de muren, een groot struikelblok.
Burgemeester Tim De Knyf verduidelijkte toen: “De pastorie van Vlierzele heeft enkele jaren terug al een opknapbeurt gekregen met een nieuw dak en moet eigenlijk verder gerenoveerd worden. We merken dat er veel vocht in de muren zit, wat maakt dat een renovatie dringend nodig is.”
De noodzakelijke werken zouden echter zeer duur uitvallen en het gebouw bood weinig mogelijkheden voor tijdelijke invulling. Daarom besliste de gemeente om het pand op korte termijn te koop aan te bieden. In het meerjarenplan werd deze verkoop dan ook ingeschreven.
De Knyf benadrukte daarbij dat de gemeente het gebouw niet nodig heeft: “We hebben naast de pastorie in Vlierzele ook het buurthuis De Kring, die voldoende ruimte biedt aan de gemeenschap voor ontmoeting, en die we samen met de kerkfabriek volledig hebben gerenoveerd.”
Hij wees er ook op dat de gemeente inzet op het behoud van ander erfgoed: “We behouden en herbestemmen twee ontwijde kerken én de pastorie van Zonnegem. Met de opbrengst van de verkoop van de pastorie van Vlierzele kunnen we bovendien een deel van de werken financieren die nodig zijn voor de herbestemming van de kerken van Letterhoutem en Zonnegem en de pastorie van Zonnegem.”
Nieuwe ontwikkelingen: leegstand en twijfel over verkoop
Veertien dagen geleden verhuisde het Oekraïense gezin naar een andere woning, waardoor de pastorie opnieuw leegstaat. Toch blijft de toekomst onzeker.
Burgemeester De Knyf verklaarde recent: “De pastorie van Vlierzele staat in de planning in principe als te verkopen. Dat blijft het voornemen tenzij in de komende tijd zou blijken dat de pastorie beter kan dienen voor een andere bestemming.”
In de wandelgangen van het gemeentehuis wordt echter gefluisterd dat een verkoop mogelijk toch niet zal doorgaan. Sommige gemeenteraadsleden binnen de meerderheidspartij Nieuw Houtem zouden zich verzetten tegen de verkoop.
Dat zou financiële gevolgen hebben: een niet-verkoop betekent ongeveer 500.000 euro minder inkomsten, terwijl deze opbrengst wel werd ingecalculeerd in het meerjarenplan 2026-2031. De Knyf erkent die moeilijkheid: “Indien er toch niet wordt overgegaan tot verkoop zal dit inderdaad financiële gevolgen hebben, dus het is niet eenvoudig. We houden onze opties open op dat vlak.”
Kerken krijgen sociale en gemeenschapsfunctie
Ook voor de kerk van Letterhoutem liggen duidelijke plannen op tafel. Deze zou worden omgevormd tot een multifunctionele ruimte voor sociale doeleinden. Zo zou er plaats komen voor de lokale afdeling van het Rode Kruis en voor de voedsel- en kledingbedeling van de v.z.w. Welzijnsraad. Daarnaast zou het gebouw dienstdoen als dorpszaal en beschikbaar zijn voor verenigingen.
Volgens De Knyf wordt momenteel concreet gedacht aan de voedsel- en kledijbedeling en mogelijk ook aan initiatieven zoals Op Wielekes, al is dat nog niet definitief beslist.
De kerk van Zonnegem kende eveneens een wijzigend parcours. Aanvankelijk was het plan om deze om te vormen tot dorpszaal en tegelijk te laten functioneren als turn- en evenementenzaal voor de nabijgelegen kleuterschool De Zonnevlier. Dat voorstel werd echter van tafel geveegd en maakt nu plaats voor de huisvesting van Heemkunde Houtem.
Besluit
Wat begon als een duidelijke en ambitieuze visie op de herbestemming van het Houtemse erfgoed, is uitgegroeid tot een complex verhaal van bijsturingen, praktische problemen en politieke afwegingen. Sommige projecten, zoals de pastorie van Sint-Lievens-Houtem, volgen nog steeds het oorspronkelijke traject, maar andere dossiers – zoals die van Vlierzele en Zonnegem – tonen hoe moeilijk het is om erfgoed, financiën en maatschappelijke noden met elkaar te verzoenen.
De komende maanden zullen cruciaal zijn. Vooral de beslissing rond de eventuele verkoop van de pastorie van Vlierzele kan een grote impact hebben, zowel financieel als beleidsmatig. Eén ding staat vast: het Houtemse erfgoed blijft een dossier in beweging, waarin keuzes vandaag bepalend zullen zijn voor hoe deze historische gebouwen morgen een nieuwe rol krijgen in de gemeenschap.
